ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Dinamometr va bosim

Darslar 23–24 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
23

Laboratoriya ishi. Dinamometr yordamida kuchlarni o‘lchash

Darslik, 55–56-betlar
MaqsadDinamometr tuzilishini bilish, u bilan kuchni o‘lchash va jismni tekis tortishda ishqalanish kuchini topishni o‘rganish.
Yangi so‘zlar
dinamometr · dynamometerprujina · springshkala bo‘linmasi · scale divisiontekis tortish · uniform pulling
Tushuntirish

Dinamometr — kuchni o‘lchaydigan asbob. Uning asosiy qismi — prujina: kuch qancha katta bo‘lsa, prujina shuncha ko‘p cho‘ziladi, uzunligi kuchga mos ravishda ortadi. Asbobda shkala bor, bir bo‘linmaning qiymati (bo‘linma bahosi) shkala ikki yaqin raqami ayirmasini oraliqdagi bo‘linmalar soniga bo‘lib topiladi. Ishdan oldin dinamometr strelkasi nolda turganini tekshiramiz. Ishqalanish kuchini o‘lchash uchun yog‘och brusokni stol ustida dinamometr bilan gorizontal, tekis (to‘xtamay, bir xil tezlikda) tortamiz. Tekis harakatda tortish kuchi ishqalanish kuchiga teng bo‘ladi, shuning uchun dinamometr ko‘rsatishi ishqalanish kuchini beradi. Brusok ustiga yuk qo‘ysak, ishqalanish kuchi ortadi; silliq sirtda esa kamayadi.

★Esda tuting
Bir bo‘linma = (ikki qo‘shni raqam farqi) : (oraliqdagi bo‘linmalar soni).
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Avtobus bekatida yo‘lovchi qo‘l tarozisiga sumkasini osadi. Prujina cho‘ziladi va ko‘rsatkich 15 kg belgisida to‘xtaydi, ya’ni prujinaning tortishi Yerning sumkaga tortishi bilan tenglashdi. Dinamometr ham xuddi shunday ishlaydi.

Kim ishlatadi

Yuk tashuvchi bagajni tortadi, fizioterapevt bemor kuchini o‘lchaydi, muhandis arqon va trosning chidamliligini sinaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Yo‘g‘on rezina lenta yoki soch rezinkasini stul suyanchig‘iga bog‘lab, unga yengil sumkacha osing va uzayishini chizg‘ich bilan o‘lchang. Ikkinchi sumkani qo‘shsangiz, uzayish qanday o‘zgaradi? Rezinani yuzingizga tortmang.

Namunalar
Shkalada 1 N va 2 N orasida 5 ta bo‘linma bo‘lsa, bir bo‘linma = (2 − 1) : 5 = 0,2 N.
FFish
Brusokni tekis tortganda dinamometr 1,2 N ni ko‘rsatsa, ishqalanish kuchi 1,2 N.
Sinfda faoliyat

Laboratoriya ishi: brusokni stol, kitob va mato ustida tekis torting, har safar dinamometr ko‘rsatishini yozing; keyin brusok ustiga yuk qo‘yib takrorlang. Qaysi sirtda ishqalanish eng katta? Xavfsizlik: dinamometrning nol belgisini tekshiring, prujinani ortiqcha cho‘zmang va sakrab chiqib ketmasligi uchun qo‘yib yubormang.

Mashq
1
Dinamometrning asosiy qismi nima va u qanday ishlaydi?
2
Shkalada 0 va 1 N orasida 10 ta bo‘linma bor. Bir bo‘linma necha N?
3
Brusok tekis tortilmoqda va dinamometr 3 N ni ko‘rsatmoqda. Ishqalanish kuchi necha N?
4
Nima uchun ishqalanishni o‘lchashda brusokni tekis tortish kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBochka tagiga qaysi taxta?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →