Jismlarning elektrlanishi
Ba’zi jismlar bir-biriga ishqalansa, boshqa jismlarni o‘ziga tortish xususiyatiga ega bo‘ladi: ular elektrlangan, ya’ni zaryadlangan. Qadimgi yunonlar ipakka ishqalangan qahrabo («elektron») mayda narsalarni tortishini bilishgan; «elektr» so‘zi shundan kelib chiqqan. Zaryadlar ikki xil: musbat va manfiy (nomlarni Franklin joriy qilgan). Bir xil ishorali zaryadlar bir-birini itaradi, har xil ishoralilar tortadi. Atom markazida musbat zaryadli yadro (musbat protonlar va zaryadsiz neytronlar) bor, uning atrofida manfiy elektronlar harakatlanadi. Oddiy holatda atomda protonlar va elektronlar soni teng, shuning uchun atom neytral. Ishqalanganda elektronlar bir jismdan ikkinchisiga o‘tadi: elektron olgan jism manfiy, yo‘qotgan jism musbat zaryadlanadi; zaryadlar yo‘qolmaydi. Elektr zaryadini erkin tashiy oladigan moddalar o‘tkazgichlar (metallar, tuzli suv, inson tanasi), tashimaydiganlari dielektriklar (shisha, plastmassa, rezina, quruq havo) deyiladi. Chaqmoq — bulutlar orasidagi katta elektr razryadi.
Tajriba: pufakni junga yoki sochga ishqalab, devorga yoki mayda qog‘oz parchalariga yaqinlashtiring; ikki pufakni ipga osib, ishqalab bir-biriga yaqinlashtirib itarilishini kuzating. Xavfsizlik: tajribada faqat ishqalash ishlatiladi; rozetka, batareya va elektr toki bilan hech narsa qilmang. Pufakni og‘izga solmang.