☰ Mundarija · Fizika

Fizika va jamiyat. Fizik atamalar

Darslar 3–4 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
3

Jamiyat rivojlanishida fizikaning ahamiyati. O‘zbekistonda fizika taraqqiyoti

Darslik, 8–9-betlar
MaqsadFizikaning jamiyat hayotidagi o‘rnini va O‘zbekistonda fizika sohasida ish olib boriladigan muassasalarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
fan · scienceilmiy-tadqiqot instituti · research instituteastronomiya · astronomyseysmologiya · seismology (the study of earthquakes)
Tushuntirish

Qadimgi odamlar butunlay tabiatga bog‘liq bo‘lgan: ular tayyor narsani iste’mol qilib, yomg‘ir, sovuq va yirtqichlardan g‘orlarda yashiringan. Asta-sekin ular ov qurollarini o‘ylab topdi va olovdan foydalanishni o‘rgandi, shu bilan turmush yengillasha bordi. Tabiat qonunlarini bilish tufayli insoniyat sovuq qotish, qorong‘ida qolish, ochlik va ko‘p kasalliklardan qutuldi, yer, suv va havoda harakatlana oladigan bo‘ldi. Tabiiy fanlar ichida fizika yetakchi o‘rinlardan birini egallaydi: har bir yangi kashf etilgan qonuniyat jamiyat rivojiga kuchli ta’sir qiladi. O‘zbekistonda fizika bo‘yicha ilmiy izlanishlarni asosan Fanlar akademiyasining institutlari va oliy o‘quv yurtlari laboratoriyalari olib boradi. Masalan, astronomiya, fizika-texnika, materialshunoslik va seysmologiya institutlarida mexanik, issiqlik, elektr, yorug‘lik va tovush hodisalariga doir tadqiqotlar bajariladi (muassasalarning nomi va tuzilishi vaqt o‘tishi bilan o‘zgarib turadi).

Namunalar
Elektr haqidagi bilimlar → chiroq, sovutkich, telefon, kompyuter: kundalik turmush o‘zgardi.
Mirzo Ulug‘bek (1394–1449) Samarqandda rasadxona qurdirib, yulduzlarni kuzatgan — o‘rta asrlarda O‘rta Osiyoda astronomiya va fizika yuksak darajada bo‘lgan.
Sinfda faoliyat

«Fizikasiz dunyo»: guruhlar 2 daqiqa ichida «agar elektr, yoqilg‘i va toza suv bo‘lmasa, bir kun qanday o‘tadi?» degan savolga javob yozadi va o‘qib beradi.

Mashq
1
Qadimgi odamlar turmushini yengillashtirgan ikkita kashfiyotni ayting.
2
O‘zbekistonda fizika bo‘yicha ilmiy ishlarni asosan kimlar olib boradi?
3
Seysmologiya instituti nimani o‘rganadi?
4
Nima uchun fizika qonunlarining kashf etilishi butun jamiyat rivojiga ta’sir qiladi?