ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Fizika va jamiyat. Fizik atamalar

Darslar 3–4 · 2 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
3

Jamiyat rivojlanishida fizikaning ahamiyati. O‘zbekistonda fizika taraqqiyoti

Darslik, 8–9-betlar
MaqsadFizikaning jamiyat hayotidagi o‘rnini va O‘zbekistonda fizika sohasida ish olib boriladigan muassasalarni tushuntirish.
Yangi so‘zlar
fan · scienceilmiy-tadqiqot instituti · research instituteastronomiya · astronomyseysmologiya · seismology (the study of earthquakes)
Tushuntirish

Qadimgi odamlar butunlay tabiatga bog‘liq bo‘lgan: ular tayyor narsani iste’mol qilib, yomg‘ir, sovuq va yirtqichlardan g‘orlarda yashiringan. Asta-sekin ular ov qurollarini o‘ylab topdi va olovdan foydalanishni o‘rgandi, shu bilan turmush yengillasha bordi. Tabiat qonunlarini bilish tufayli insoniyat sovuq qotish, qorong‘ida qolish, ochlik va ko‘p kasalliklardan qutuldi, yer, suv va havoda harakatlana oladigan bo‘ldi. Tabiiy fanlar ichida fizika yetakchi o‘rinlardan birini egallaydi: har bir yangi kashf etilgan qonuniyat jamiyat rivojiga kuchli ta’sir qiladi. O‘zbekistonda fizika bo‘yicha ilmiy izlanishlarni asosan Fanlar akademiyasining institutlari va oliy o‘quv yurtlari laboratoriyalari olib boradi. Masalan, astronomiya, fizika-texnika, materialshunoslik va seysmologiya institutlarida mexanik, issiqlik, elektr, yorug‘lik va tovush hodisalariga doir tadqiqotlar bajariladi (muassasalarning nomi va tuzilishi vaqt o‘tishi bilan o‘zgarib turadi).

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Tog‘li hududda yangi maktab quriladi. Quruvchilar zilzilashunoslar bergan ma’lumotga qarab devor va poydevorni mustahkamroq qiladilar. Natijada zilzila bo‘lsa, bino yaxshiroq bardosh beradi va bolalar xavfsizroq bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Zilzilashunos yer qimirlashini kuzatadi, energetik elektr tarmog‘ini boshqaradi, rentgenolog tibbiy apparat bilan tashxisga yordam beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Oilangiz har kuni foydalanadigan uchta narsani yozing (asbob, chiroq, velosiped bo‘lishi mumkin) va har biri fizikaning qaysi bo‘limiga (mexanika, issiqlik, yorug‘lik, tovush…) tegishli ekanini ayting.

Namunalar
Elektr haqidagi bilimlar → chiroq, sovutkich, telefon, kompyuter: kundalik turmush o‘zgardi.
Mirzo Ulug‘bek1394tug‘ildi1449vafot etdi
Mirzo Ulug‘bek (1394–1449) Samarqandda rasadxona qurdirib, yulduzlarni kuzatgan — o‘rta asrlarda O‘rta Osiyoda astronomiya va fizika yuksak darajada bo‘lgan.
Sinfda faoliyat

«Fizikasiz dunyo»: guruhlar 2 daqiqa ichida «agar elektr, yoqilg‘i va toza suv bo‘lmasa, bir kun qanday o‘tadi?» degan savolga javob yozadi va o‘qib beradi.

Mashq
1
Qadimgi odamlar turmushini yengillashtirgan ikkita kashfiyotni ayting.
2
O‘zbekistonda fizika bo‘yicha ilmiy ishlarni asosan kimlar olib boradi?
3
Seysmologiya instituti nimani o‘rganadi?
4
Nima uchun fizika qonunlarining kashf etilishi butun jamiyat rivojiga ta’sir qiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIdishdagi kichik dunyoHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →