Tovush kattaliklari va aks sado

Tovushlar uch kattalik bilan farqlanadi. 1) Qattiqlik (jarangdorlik) tebranish amplitudasiga — eng katta chetlanishga bog‘liq: amplituda katta bo‘lsa, tovush baland (kuchli) bo‘ladi. Tovush qattiqligi detsibel (dB) da o‘lchanadi: eshitish bo‘sag‘asi 0 dB, shivirlash taxminan 30 dB, sekin suhbat 40 dB atrofida, shovqinli ko‘cha 80 dB, samolyot yaqinida 110–120 dB; og‘riq bo‘sag‘asi taxminan 130 dB. 2) Tovush balandligi (yo‘g‘on yoki ingichka) chastotaga bog‘liq: chastota katta bo‘lsa, tovush ingichka (baland tonli), kichik bo‘lsa — yo‘g‘on (past). Tor tarangroq tortilsa yoki qisqa bo‘lsa, chastota ortadi. Erkak ovozida taxminan 100–7000 Hz, ayol ovozida 200–9000 Hz chastotalar uchraydi. 3) Tembr tovushga xos «rang»: tovush bir chastotali emas, asosiy ton (eng kichik chastota) va uning obertonlaridan iborat; obertonlar soni va kuchi tembrni belgilaydi, shuning uchun bir xil notani doira va skripkada eshitsak, farqlaymiz. Erkak ovozlari bas, bariton, tenor; ayol ovozlari soprano, mezzo-soprano, kontralto. Do-re-mi-fa-sol-lya-si — musiqiy tonlar.