IV bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat
IV bobda issiqlik hodisalari o‘rganildi. Issiqlik — energiya (J); manbalari: Quyosh, yonish, elektr toki, ishqalanish. Jismlar qizdirilganda kengayadi, sovitilganda torayadi (molekulalar orasidagi masofa o‘zgaradi); gazlar eng ko‘p, qattiq jismlar eng kam kengayadi; suv 0–4 °C da torayadi, 4 °C da eng zich. Issiqlik uzatilishi: o‘tkazuvchanlik (qattiq jismlarda, metallar yaxshi o‘tkazadi), konveksiya (suyuqlik va gazlarda), nurlanish (vakuumda ham; qora sirt yaxshi yutadi). Termos uchala usulni kamaytiradi. Forobiy temperaturani zarralar harakati bilan bog‘ladi; Beruniy va Ibn Sino iqlimni Quyosh nuri tushish qiyaligi bilan tushuntirgan. Temperatura termometr bilan Selsiy shkalasida o‘lchanadi: 0 °C — eriyotgan muz, 100 °C — qaynayotgan suv, quyi chegara −273,15 °C. Tibbiy termometr 35–42 °C, tana 36,6 °C. Bu bobdagi jarayonlarning hammasida energiya yo‘qolmaydi, faqat o‘tadi yoki shaklini o‘zgartiradi.
| Issiqlik uzatilishi | Qayerda |
|---|---|
| o‘tkazuvchanlik | qattiq jismlarda |
| konveksiya | suyuqlik va gazlarda |
| nurlanish | vakuumda ham |
Sovuq tunda oila hovlidagi suv quvurini eski mato bilan o‘radi. Quvurdagi suv muzlasa kengayib, uni yorishi mumkin; mato esa havo saqlab, issiqlikni yomon o‘tkazadi va muzlashni kechiktiradi.
Santexniklar qishda quvurlarni izolyatsiya qiladi, quruvchilar devorlarni issiqlikni saqlaydigan qiladi, termos va sovutgich yaratuvchilar issiqlik o‘tishini kamaytiradi.
Ikkita bir xil shishaga sovuq suv quying (muzlatgichdan yoki jo‘mrakdan), birini jun paypoqqa o‘rang, ikkinchisini ochiq qoldiring. Yarim soatdan keyin qaysi biri sovuqroq ekanini sezing.
«Issiqlik viktorinasi»: jamoalar IV bob savollariga (uzatilish turi, kengayish misoli, termometr qoidasi) javob beradi; har to‘g‘ri javob uchun ball beriladi, har bir javobga misol keltirish shart.