ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Fizika

Ish, energiya, quvvat. II bobni takrorlash

Darslar 29–31 · 3 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
31

II bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat

Darslik, 75–82-betlar
MaqsadII bobdagi mexanik harakat, kuch, bosim, Arximed qonuni, ish va energiya bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
tezlik, kuch, bosim · speed, force, pressureArximed kuchi · buoyant forceish, energiya, quvvat · work, energy, powerbirliklar jadvali · table of units
Tushuntirish

II bobda siz harakatni va kuchlarni o‘rgandingiz. Asosiy formulalar: tezlik v = s : t (1 m/s = 3,6 km/soat), og‘irlik kuchi F = m · g (g ≈ 9,8 N/kg), bosim p = F : S (Pa), suyuqlik bosimi p = ρ · g · h, gidravlik pressda F₂ : F₁ = S₂ : S₁, Arximed kuchi FA = ρ · g · V. Atmosfera bosimi dengiz sathida 760 mm sim. ust. = 101 325 Pa. Ish A = F · s (J), potensial energiya Ep = m · g · h, kinetik energiya Ek = m · v² : 2, quvvat N = A : t (W). Masala yechishda avval berilganlarni XBS birliklariga o‘tkazamiz, so‘ng formulani tanlab, javobni birligi bilan yozamiz. Eslang: Paskal (1623–1662), Torrichelli (1608–1647), Arximed (miloddan avvalgi 287–212), Joul (1818–1889), Vatt — bularning nomlari birliklarda yoki qonunlarda yashaydi.

KattalikFormulaBirlik
tezlikv = s : tm/s
og‘irlik kuchiF = m · gN
bosimp = F : SPa
suyuqlik bosimip = ρ · g · hPa
Arximed kuchiF = ρ · g · VN
mexanik ishA = F · sJ
potensial energiyaE = m · g · hJ
kinetik energiyaE = m · v² : 2J
quvvatN = A : tW
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla velosiped sayri uchun reja: yo‘l 24 km, tezlik 12 km/h, vaqt 24 : 12 = 2 soat. Yarim soat dam olish bilan jami 2,5 soat. 9:00 da chiqsak, 11:30 da yetib boramiz. Bunday hisob tezlik, masofa va vaqt formulasidan olinadi.

Kim ishlatadi

Dispetcher va yo‘l rejalashtiruvchi vaqt jadvalini tuzadi, muhandis mashina ishini kuch, ish va quvvat bo‘yicha baholaydi, murabbiy mashg‘ulot yukini rejalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Oila a’zosi bilan xayoliy sayohat rejalashtiring: xaritadan masofani va o‘zingiz tanlagan tezlikni oling, vaqtini hisoblab, hisobingiz haqiqatga yaqin ekanini muhokama qiling.

Namunalar
t, sv, m/s5101520102030400s
Avtomobil 108 km/soat = 108 : 3,6 = 30 m/s tezlik bilan 20 s yursa, 30 · 20 = 600 m bosib o‘tadi.
Dengiz sathidan 360 m balandlikda bosim 760 − 360 : 12 = 730 mm sim. ust. ga yaqin bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Formulalar estafetasi»: ikki jamoa doskadan formulani aytilgan kattalik bo‘yicha navbatma-navbat yozadi (bosim, ish, quvvat va hokazo), keyin kichik masala yechadi.

Mashq
1
72 km/soat tezlik bilan harakatlanayotgan avtomobil 10 s da necha metr yuradi?
2
Gidravlik pressda kichik porshenga 20 N kuch bosdi, S₂ : S₁ = 15. Katta porshendagi kuch necha N?
3
60 W lampa 5 daqiqada necha J ish bajaradi?
4
Qaysi kattaliklar uchun paskal, joul, vatt, nyuton birliklari ishlatiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliHovlidagi ob-havo punktiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →