☰ Mundarija · Fizika

Ish, energiya, quvvat. II bobni takrorlash

Darslar 29–31 · 3 ta dars · N.Sh. Turdiyev. Fizika 6-sinf, 3-qayta ishlangan nashr. «Niso Poligraf» nashriyoti, Toshkent, 2017
31

II bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat

Darslik, 75–82-betlar
MaqsadII bobdagi mexanik harakat, kuch, bosim, Arximed qonuni, ish va energiya bo‘yicha bilimlarni mustahkamlash.
Yangi so‘zlar
tezlik, kuch, bosim · speed, force, pressureArximed kuchi · buoyant forceish, energiya, quvvat · work, energy, powerbirliklar jadvali · table of units
Tushuntirish

II bobda siz harakatni va kuchlarni o‘rgandingiz. Asosiy formulalar: tezlik v = s : t (1 m/s = 3,6 km/soat), og‘irlik kuchi F = m · g (g ≈ 9,8 N/kg), bosim p = F : S (Pa), suyuqlik bosimi p = ρ · g · h, gidravlik pressda F₂ : F₁ = S₂ : S₁, Arximed kuchi F_A = ρ · g · V. Atmosfera bosimi dengiz sathida 760 mm sim. ust. = 101 325 Pa. Ish A = F · s (J), potensial energiya E_p = m · g · h, kinetik energiya E_k = m · v² : 2, quvvat N = A : t (W). Masala yechishda avval berilganlarni XBS birliklariga o‘tkazamiz, so‘ng formulani tanlab, javobni birligi bilan yozamiz. Eslang: Paskal (1623–1662), Torrichelli (1608–1647), Arximed (miloddan avvalgi 287–212), Joul (1818–1889), Vatt — bularning nomlari birliklarda yoki qonunlarda yashaydi.

Namunalar
Avtomobil 108 km/soat = 108 : 3,6 = 30 m/s tezlik bilan 20 s yursa, 30 · 20 = 600 m bosib o‘tadi.
Dengiz sathidan 360 m balandlikda bosim 760 − 360 : 12 = 730 mm sim. ust. ga yaqin bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Formulalar estafetasi»: ikki jamoa doskadan formulani aytilgan kattalik bo‘yicha navbatma-navbat yozadi (bosim, ish, quvvat va hokazo), keyin kichik masala yechadi.

Mashq
1
72 km/soat tezlik bilan harakatlanayotgan avtomobil 10 s da necha metr yuradi?
2
Gidravlik pressda kichik porshenga 20 N kuch bosdi, S₂ : S₁ = 15. Katta porshendagi kuch necha N?
3
60 W lampa 5 daqiqada necha J ish bajaradi?
4
Qaysi kattaliklar uchun paskal, joul, vatt, nyuton birliklari ishlatiladi?