II bobni yakunlash: takrorlash va yakuniy suhbat
II bobda siz harakatni va kuchlarni o‘rgandingiz. Asosiy formulalar: tezlik v = s : t (1 m/s = 3,6 km/soat), og‘irlik kuchi F = m · g (g ≈ 9,8 N/kg), bosim p = F : S (Pa), suyuqlik bosimi p = ρ · g · h, gidravlik pressda F₂ : F₁ = S₂ : S₁, Arximed kuchi FA = ρ · g · V. Atmosfera bosimi dengiz sathida 760 mm sim. ust. = 101 325 Pa. Ish A = F · s (J), potensial energiya Ep = m · g · h, kinetik energiya Ek = m · v² : 2, quvvat N = A : t (W). Masala yechishda avval berilganlarni XBS birliklariga o‘tkazamiz, so‘ng formulani tanlab, javobni birligi bilan yozamiz. Eslang: Paskal (1623–1662), Torrichelli (1608–1647), Arximed (miloddan avvalgi 287–212), Joul (1818–1889), Vatt — bularning nomlari birliklarda yoki qonunlarda yashaydi.
| Kattalik | Formula | Birlik |
|---|---|---|
| tezlik | v = s : t | m/s |
| og‘irlik kuchi | F = m · g | N |
| bosim | p = F : S | Pa |
| suyuqlik bosimi | p = ρ · g · h | Pa |
| Arximed kuchi | F = ρ · g · V | N |
| mexanik ish | A = F · s | J |
| potensial energiya | E = m · g · h | J |
| kinetik energiya | E = m · v² : 2 | J |
| quvvat | N = A : t | W |
Mahalla velosiped sayri uchun reja: yo‘l 24 km, tezlik 12 km/h, vaqt 24 : 12 = 2 soat. Yarim soat dam olish bilan jami 2,5 soat. 9:00 da chiqsak, 11:30 da yetib boramiz. Bunday hisob tezlik, masofa va vaqt formulasidan olinadi.
Dispetcher va yo‘l rejalashtiruvchi vaqt jadvalini tuzadi, muhandis mashina ishini kuch, ish va quvvat bo‘yicha baholaydi, murabbiy mashg‘ulot yukini rejalaydi.
Oila a’zosi bilan xayoliy sayohat rejalashtiring: xaritadan masofani va o‘zingiz tanlagan tezlikni oling, vaqtini hisoblab, hisobingiz haqiqatga yaqin ekanini muhokama qiling.
«Formulalar estafetasi»: ikki jamoa doskadan formulani aytilgan kattalik bo‘yicha navbatma-navbat yozadi (bosim, ish, quvvat va hokazo), keyin kichik masala yechadi.