Energiya turlari. Quvvat
Ko‘tarilgan jism potensial energiyaga ega: E_p = m · g · h, bunda h — tanlangan nol sathdan balandlik; yoki cho‘zilgan prujinaning energiyasi ham potensial energiya. Harakatlanayotgan jism kinetik energiyaga ega: E_k = m · v² : 2; massa va tezlik qancha katta bo‘lsa, kinetik energiya shuncha katta. Energiya yo‘qolmaydi, bir turdan boshqasiga aylanadi: yuqoridan tushayotgan tosh potensial energiyasini kinetik energiyaga aylantiradi. To‘liq mexanik energiya E = E_p + E_k. Bir xil ishni turli vaqtda bajarish mumkin, shuning uchun quvvat kiritilgan: quvvat — ishning shu ish bajarilgan vaqtga nisbati, N = A : t. Birligi — vatt (W), 1 W = 1 J : 1 s; 1 kW = 1000 W. Eski birlik — ot kuchi: 1 o.k. = 735,5 W. Quvvat nomi shotland muhandisi Jeyms Vatt sharafiga qo‘yilgan. Masalan, 35 W li ventilyator 10 daqiqada 35 · 600 = 21 000 J = 21 kJ ish bajaradi.
«Energiya aylanishi»: o‘quvchilar tepadan tushayotgan to‘p, uloqtirilgan o‘q-yoy kabi misollarda potensial energiya qachon kinetikka aylanishini muhokama qiladi. Xavfsizlik: to‘pni faqat yumshoq (tennis yoki ko‘pikli) to‘p bilan yengil tashlang; haqiqiy o‘q-yoy ishlatmang.