Arximed qonuni va uning qo‘llanilishi
Suyuqlik yoki gazga botirilgan jismga yuqoriga yo‘nalgan itaruvchi kuch ta’sir qiladi. Qadimgi yunon olimi Arximed (miloddan avvalgi 287–212) qonuniga ko‘ra, bu kuch jism siqib chiqargan suyuqlikning og‘irligiga teng: F_A = ρ_suyuqlik · g · V_botgan. Bu yerda V — jismning suyuqlikka botgan qismi hajmi. Suyuqlikdagi jism og‘irligi havodagidan F_A ga kam: P_suyuqlikda = P_havoda − F_A. Suzish sharti: agar jism zichligi suyuqlik zichligidan kichik (ρ_jism < ρ_suyuqlik) bo‘lsa, jism suzadi (ustiga qalqiydi); teng bo‘lsa, suyuqlik ichida muallaq turadi; katta bo‘lsa, cho‘kadi. Po‘lat kema cho‘kmaydi, chunki ichi bo‘sh bo‘lgani uchun uning o‘rtacha zichligi suvnikidan kichik. Suvosti kemasi tanklariga suv to‘ldirib yoki chiqarib cho‘kadi yoki ko‘tariladi; aerostat va havo sharlari havodan yengil gaz bilan to‘ldirilgani uchun ko‘tariladi. Rivoyatga ko‘ra, Arximed qirol toji tarkibini tekshirayotganda vannada bu qonunni payqab, «Evrika!» (topdim!) deb qichqirgan.
Tajriba: chuchuk suvli bankaga xom tuxum solsangiz, u cho‘kadi; bir necha qoshiq tuz eritib aralashtirsangiz, tuxum ko‘tariladi va suzadi. Nima uchun? Xavfsizlik: tuxumni sekin tushiring, singan tuxumni yeb ko‘rmang, ish tugagach qo‘llarni yuving. Suv bilan ishlaganda polga to‘kib yubormang.