Bargning tashqi tuzilishi, oddiy va murakkab barglar
Darslar 15–16 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
16
Oddiy va murakkab barglar
Darslik: 38–39-betlar
MaqsadOddiy va murakkab barglarni, ularning turlarini va yaproq shakllarini farqlash.
Barg bandida bitta yaproq bo‘lsa, barg oddiy deyiladi (olma, nok, o‘rik, tut, tok, terak, g‘o‘za). Bitta umumiy bandda bir nechta bargcha o‘z bandchalari bilan joylashsa, barg murakkab deyiladi. Murakkab barglar: uch bargchali (sebarga, beda, loviya, mosh, qulupnay), panjasimon murakkab (soxta kashtan), toq patsimon — umumiy band uchi bitta bargcha bilan tugaydi (yong‘oq, shirinmiya, na’matak), juft patsimon — bargchalar juft joylashadi (yeryong‘oq); no‘xat va burchoqda uchki bargchalar o‘rnida gajak bo‘ladi. Oddiy barglar yaproqning shakliga ko‘ra yumaloq, tuxumsimon, yuraksimon, nayzasimon va hokazo, cheti esa tekis, tishli, arrasimon yoki o‘yilgan bo‘ladi. Saksovul va qandimda barglar juda mayda tangachaga aylangan, ularning uzunligi 2 mm dan oshmaydi — bu quruq issiq sharoitda suv sarfini kamaytiradi.
Namunalar
Qulupnay bargi — murakkab, uch bargchali: bitta bandda uchta bargcha bor. Yong‘oq bargi — toq patsimon murakkab: bargchalar juft-juft, uchida esa bitta bargcha.
Rediska va turp barglari oddiy (chuqur o‘yilgan), lavlagi bargi oddiy; sabzi bargi esa murakkab — juda mayda bo‘laklarga bo‘lingan.
Sinfda faoliyat
«Oddiy yoki murakkab?»: o‘qituvchi barg yoki surat ko‘rsatadi, o‘quvchilar kartochkalarni ko‘taradi: «O» (oddiy) yoki «M» (murakkab). Murakkab bo‘lsa, turini (uch bargchali, toq patsimon…) aytadilar. Yig‘ilgan barglarni quritib gerbariy daftariga yopishtiring (tikanli va noma’lum o‘simlikka qo‘l tegizmang).
Mashq
1
Oddiy va murakkab bargning asosiy farqi nima?
Oddiy bargda bandda bitta yaproq, murakkabda bir nechta bargcha bo‘ladi.