Qovoqdoshlar va qoqio‘tdoshlar oilalari

Qoqio‘tdoshlar — gulli o‘simliklarning eng yirik oilalaridan biri: darslikda 19 000 tur aytilgan, hozirgi hisoblarda 30 000 dan ortiq tur (taxminan 1 900 turkum); asosan o‘tlar. Barglari oddiy, butun yoki patsimon bo‘lingan (shuvoq). Eng muhim belgi — savatcha to‘pgul: ko‘p mayda gul umumiy o‘ramaga o‘ralgan va bitta gulga o‘xshab ko‘rinadi. Har bir gulda 5 ta tutash gultojbarg, 5 changchi (changdonlari birikkan) va ikki urug‘chibargli bitta urug‘chi bor; kosacha tukcha yoki tishcha (popukcha) shaklida qisqargan; formula: Gk5(tuk) Gt(5) Ch(5) U(2). Gul turlari: tilsimon (qoqio‘t, sachratqi), naysimon (shuvoq, kungaboqar markazi), soxta tilsimon (kungaboqar chetidagi «gulbarglar»), voronkasimon (bo‘tako‘z). Mevasi — pista meva, ko‘pincha popukchali, shamol bilan tarqaladi. Oila ikkiga bo‘linadi: sutlikandoshchalar (savatchasida faqat tilsimon gullar: dorivor qoqio‘t, zangori sachratqi) va moychechakdoshlar (naysimon gullar: shuvoq, kungaboqar, topinambur, xrizantema, kartoshkagul). O‘zbekistonda shuvoqning 39 turi qorako‘l qo‘ylari va tuyalarning kuzgi-qishki ozug‘i. Kungaboqar yosh paytida quyoshga buriladi, pishgach u asosan sharqqa qaragan holda qotadi. Oilaning 50 turi «Qizil kitob»ga kiritilgan; shuvoq va boshqalar ko‘pchilikda allergiya (pollinoz) chaqirishi mumkin.