O‘simlik to‘qimalari
Tuzilishi va vazifasi o‘xshash hujayralar yig‘indisi to‘qima deyiladi; o‘simlikning bir yoki bir necha vazifani bajaradigan qismi esa organ. «To‘qima» tushunchasini 1682-yilda N. Gryu fanga kiritgan. Hosil qiluvchi to‘qima (meristema) yosh, tez bo‘linuvchi hujayralardan iborat: uchki qismi novda va ildizni bo‘yiga, yon qismi (kambiy) eniga, ya’ni yo‘g‘onlatib o‘stiradi. Qoplovchi to‘qima organlarni himoya qiladi: epiderma (bir qavat shaffof hujayra, og‘izchalar bor), po‘kak (o‘lik hujayralar, suv va gaz o‘tkazmaydi) va po‘stloq. O‘tkazuvchi to‘qima: ksilema (suv va tuzlar ildizdan yuqoriga) va floema (barglarda hosil bo‘lgan organik moddalar pastga va boshqa organlarga). Mexanik to‘qima (kollenxima, sklerenxima) tayanch beradi. Asosiy to‘qima fotosintez qiladi (xlorenxima) yoki zaxira modda, suv saqlaydi; ajratuvchi to‘qima efir moyi, smola, nektar kabilarni ajratadi.
| To‘qima | Turlari |
|---|---|
| Hosil qiluvchi (meristema) | uchki; yon (kambiy) |
| Qoplovchi | epiderma, po‘kak, po‘stloq |
| O‘tkazuvchi | ksilema, floema |
| Mexanik | kollenxima, sklerenxima |
| Asosiy | xlorenxima |
| Ajratuvchi | — |
«To‘qima-vazifa» juftliklari: kartochkalarning bir qismiga to‘qima nomi (epiderma, ksilema, floema, kambiy, kollenxima), ikkinchi qismiga vazifasi yozilgan. O‘quvchilar tez juftlik topadi va javobini asoslaydi. Kuzatish: har xil bargni lupa bilan ko‘rib, yaltiroq «mumsimon» qatlamni (kutikula) aniqlang.