Gulxayridoshlar oilasi
Gulxayridoshlarga 70 ga yaqin turkumga mansub 900 ga yaqin tur (asosan o‘tlar, qisman buta va daraxt) kiradi; ular asosan tropik, qisman mo‘tadil mintaqalarda tarqalgan. Barglari oddiy, yonbargli, uzun bandli, panjasimon tomirli, ko‘pincha panjasimon bo‘lakli. Gullari to‘g‘ri, ikki jinsli; gulkosacha 5 ta gulkosachabargning qo‘shilishidan hosil bo‘lgan, ko‘pchiligida u ikki qavatli (tashqi qavat — gulbargcha); gultojbargi 5 ta, erkin; changchilari ko‘p, iplari qo‘shilib urug‘chini o‘rab turadi; mevasi ko‘sak yoki mevachalarga bo‘linadigan yig‘ma meva. Yerbag‘ir tugmachagul — 10–40 sm li bir yillik begona o‘t, sug‘oriladigan yerlarda uchraydi; quritilgan bargi xalq tabobatida ishlatiladi. Dorivor gulxayri (Althaea officinalis) — 70–150 sm li ko‘p yillik o‘t; ildizi damlamasi yo‘talga qarshi ishlatiladi. G‘o‘za — bir yillik madaniy o‘simlik; O‘zbekistonda asosan Meksika g‘o‘zasi (Gossypium hirsutum, vatani Markaziy Amerika) ekiladi; jaydari g‘o‘za (G. herbaceum, Afrika) va Misr g‘o‘zasi (G. barbadense, Janubiy Amerika) ham bor. Kanop (Hibiscus cannabinus) tolali o‘simlik; baobab (Adansonia) Afrika savannasi daraxti.
Oshxonada bamiya po‘stining ichi yelimsimon bo‘ladi. Bu gulxayridoshlarga xos shilimshiq modda, u suv saqlaydi. Shu oilaga o‘simlikka qizil ichimlik beruvchi gibiskus ham kiradi.
Oshpaz bamiya va gibiskusdan taom va ichimlik tayyorlaydi, dehqon gulxayridosh ekinlarni ekadi, shifokor dorivor gulxayri haqida ma’lumot beradi.
Gibiskus yoki gulxayri gulini yoki uning rasmini ko‘ring. Gulning o‘rtasidan nima chiqib turibdi?
Kuzatish: g‘o‘za ko‘sagi va tolasini (yoki paxta bo‘lagini) ko‘rib, tola va chigitni ajrating; gulxayridosh gulida birlashgan changchi iplarini lupa bilan toping (kattalar kesib bergan gul). Xavfsizlik: dalada pestitsid ishlatilgan bo‘lishi mumkin — dala o‘simligini kattalar ruxsatisiz terma; chigitni yemang; chang allergiyasida niqob; qo‘lni yuving.