Karamdoshlar oilasi
Karamdoshlar oilasi deyarli barcha qit’alarda o‘sadi va 3000 ga yaqin turni o‘z ichiga oladi; ko‘pchiligi bir, ikki va ko‘p yillik o‘tlar. Ildizi o‘q ildiz, barglari oddiy, yonbargsiz, poyada ketma-ket joylashgan. Gullari to‘g‘ri, ikki jinsli, shingil to‘pgulda. Gul formulasi: Gk4 Gt4 Ch2+4 U1 — 4 erkin gulkosachabarg, 4 erkin gultojbarg (xoch shaklida, shuning uchun oilaning eski nomi «xochguldoshlar»), 6 changchi (4 tasi uzun, 2 tasi kalta) va ikkita urug‘chibargdan qo‘shilgan bitta urug‘chi. Mevasi — qo‘zoq (uzunligi enidan 3 baravar va undan ko‘p) yoki qo‘zoqcha (uzunligi eniga teng yoki 2 baravar uzun); odatda tubidan ikki pallaga ochiladi. Oddiy jag‘-jag‘ — bo‘yi 10–30 sm li bir yillik o‘t; mart-may oylarida gullaydi, uchburchak shakldagi qo‘zoqchalari bor; erta bahorda to‘pbarglari ovqatga (ko‘k chuchvara, ko‘k somsa) ishlatiladi, C va K vitaminlari bor. Ekinlari: karam, sholg‘om, rediska, turp; o‘sma bo‘yoq beradi. Bu oilaning 8 turi O‘zbekiston «Qizil kitob»iga kiritilgan. Yovvoyi o‘simlikni o‘zboshimchalik bilan dori sifatida ishlatmang.
| Qism | Soni | Belgisi |
|---|---|---|
| Gulkosachabarg | 4 | erkin |
| Gultojbarg | 4 | erkin, xoch shaklida |
| Changchi | 2+4 | 4 tasi uzun, 2 tasi kalta |
| Urug‘chi | 1 | 2 urug‘chibargdan qo‘shilgan |
Taqqoslash: maktab atrofidan jag‘-jag‘ yoki bozordan rediska/turp guli yoki urug‘lagan novdani oling; 4 gultojbarg, 6 changchi, qo‘zoq yoki qo‘zoqchani toping va chizing. Xavfsizlik: begona o‘tni kattalar bilan terib oling; yo‘l bo‘yi va zaharlangan joylardagi o‘tlarni yemang; iflos o‘tlarni yuvib ishlating; qo‘lni yuving.