ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

Ochiq urug‘lilar va yopiq urug‘lilar

Darslar 45–46 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
46

Yopiq urug‘li o‘simliklar haqida ma’lumotlar

Darslik: 110–111-betlar
MaqsadYopiq urug‘li o‘simliklarning umumiy belgilarini va bir hamda ikki urug‘pallalilar sinflari farqini aytish.
Yangi so‘zlar
yopiq urug‘lilar · angiosperms (flowering plants)qo‘sh urug‘lanish · double fertilizationikki urug‘pallalilar · dicotyledons (dicots)bir urug‘pallalilar · monocotyledons (monocots)
Tushuntirish

Yopiq urug‘lilar — gulli o‘simliklar: haqiqiy gul (gulqo‘rg‘on, changchi, urug‘chi) faqat ularda bor. Urug‘kurtak urug‘chi tugunchasi ichida, devor bilan o‘ralgan; urug‘lanishdan so‘ng urug‘kurtakdan urug‘, tugunchadan meva hosil bo‘ladi, urug‘ esa meva ichida sovuq, qurg‘oqchilik va zararkunandalardan himoyalangan. Muhim belgilaridan yana biri — qo‘sh urug‘lanish: bitta spermiy tuxum hujayra bilan, ikkinchisi markaziy hujayra bilan qo‘shiladi. Ichki tuzilishi ham murakkab: o‘tkazuvchi naylar yog‘ochlangan uzun o‘lik hujayralardan iborat. Darslikda 250 000 dan ortiq tur aytilgan; hozir 300 000 dan ko‘p tur ma’lum, ya’ni ular o‘simliklar dunyosining eng katta guruhi. Ikki urug‘pallalilarda murtakda 2 urug‘palla, asosiy ildiz saqlanadi, barg patsimon yoki panjasimon tomirli, poya kambiyli (yo‘g‘onlashadi), gul qismlari 4–5 tadan. Bir urug‘pallalilarda 1 urug‘palla, ildiz popuk (qo‘shimcha ildizlar), barg parallel yoki yoysimon tomirli, poya kambiysiz, gul qismlari 3 tadan.

Yopiq urug‘lilar sinflari
BelgiIkki urug‘pallaliBir urug‘pallali
Urug‘palla21
Ildizasosiy ildiz saqlanadipopuk
Barg tomiripatsimon yoki panjasimonparallel yoki yoysimon
Poyakambiyli, yo‘g‘onlashadikambiysiz
Gul qismlari4–5 tadan3 tadan
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab maydonida o‘t o‘rilgandan keyin tez orada yana o‘sib chiqadi, chunki o‘tning barglari tagidan o‘sadi va o‘rish uni nobud qilmaydi. Ammo keng bargli begona o‘t o‘rilsa, u boshqacha o‘sishi mumkin.

Kim ishlatadi

Maydon xodimi o‘tni o‘radi, agronom bug‘doy va yo‘ng‘ichqani farqlab parvarishlaydi, bog‘bon begona o‘tlarni sinfiga qarab aniqlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Maktab maydoni yoki yo‘l chetida o‘tning ingichka bargi bilan keng bargli begona o‘tni toping. Barg tomirlari parallelmi yoki tarmoqlanganmi, qarang.

Namunalar
Ikki urug‘pallali: loviya, olma, g‘o‘za, na’matak — asosiy ildiz, panjasimon/patsimon tomirli barg, gul 4–5 tadan.
Bir urug‘pallali: bug‘doy, makkajo‘xori, piyoz, lola — popuk ildiz, parallel tomirli barg, gul 3 tadan, poyasi kambiysiz.
Sinfda faoliyat

Taqqoslash: bir tup loviya va bir tup bug‘doy niholini (yoki gerbariydan) solishtiring: urug‘palla soni, ildiz, barg tomirlari. Xavfsizlik: urug‘larni og‘izga solmang (ba’zilari dorilangan bo‘lishi mumkin); qo‘lni yuving; ekilgan idishni kichik bolalardan uzoqda saqlang.

Mashq
1
Gulli o‘simliklarning ochiq urug‘lilardan asosiy farqi nima?
2
Qo‘sh urug‘lanish nima?
3
Changchilar 2 ta halqada 3 tadan joylashgan bo‘lsa, jami nechta changchi bor? (3 × 2)
4
Nima uchun bug‘doyning poyasi ikki urug‘pallalilar kabi yo‘g‘onlashmaydi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliQulf reklamasini tekshiramizHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →