Mevalar
Meva gulli o‘simliklarda urug‘lanishdan keyin, asosan, urug‘chi tugunchasidan hosil bo‘ladi. Faqat tugunchadan rivojlansa — chin meva (o‘rik, olcha, shaftoli); mevada gulning boshqa qismlari ham qatnashsa — soxta meva (olma, nok, behi). Meva urug‘ni pishguncha himoya qiladi va tarqalishiga yordam beradi. Ho‘l mevalarda oraliq qism etli: danakli (o‘rik, olxo‘ri, olcha: qattiq danak ichida bitta mag‘iz), rezavor (uzum, pomidor, qoraqat: ko‘p urug‘li), qovoq meva (qovun, tarvuz, bodring: usti qattiq po‘st) va olma meva (olma, nok, behi). Quruq mevalar chatnamaydi yoki chatnaydi. Chatnamaydigan: don (bug‘doy, makkajo‘xori), pista meva (kungaboqar), yong‘oq, qanotchali meva (qayrag‘och, zarang). Chatnaydigan: dukkak (no‘xat, loviya, mosh — bitta mevabarg), qo‘zoq (karam, rediska, turp — ikki mevabarg), qo‘zoqcha (jag‘-jag‘) va ko‘sak (g‘o‘za, lola). Meva tabiatda ko‘payish va tarqalish uchun kerak, hayvonlarga oziq beradi; odamlar undan oziq-ovqat, moy, ziravor va dori tayyorlaydi.
| Ho‘l (oraliq qism etli) | danakli, rezavor, qovoq meva, olma meva |
|---|---|
| Quruq, chatnamaydigan | don, pista meva, yong‘oq, qanotchali meva |
| Quruq, chatnaydigan | dukkak, qo‘zoq, qo‘zoqcha, ko‘sak |
Bozorda pomidor, bodring va qalampir sabzavotlar qatorida turadi, ammo botanikada ularning har biri mevadir: u gul tugunchasidan o‘sadi va ichida urug‘ bo‘ladi.
Oshpaz «sabzavot» deb taom nuqtai nazaridan ayadi, botanik «meva» deb tuzilishiga qarab, fermer urug‘ olish uchun pishgan mevani tanlaydi.
Keyingi safar meva yeyayotganda urug‘lar nimaga o‘ralganiga e’tibor bering: shirali etgami, qattiq qobiqqami yoki quruq po‘stgami?
5-laboratoriya mashg‘uloti: mevalar to‘plamini (o‘rik danagi, olma, pomidor, no‘xat dukkagi, bug‘doy, kungaboqar, g‘o‘za ko‘sagi, qayrag‘och qanotchasi) turlarga ajrating: ho‘l yoki quruq; chatnaydigan yoki chatnamaydigan. Olma va pomidorni kattalar yordamida ko‘ndalangiga kesib, urug‘ va qismlarini chizing. Xavfsizlik: pichoqni faqat kattalar ishlatadi; mevalarni yuvib oling; allergiyasi borlar yong‘oq va urug‘larga tegmasin; noma’lum mevani tatib ko‘rmang.