ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

To‘pgullar va mevalar

Darslar 22–23 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
23

Mevalar

Darslik: 55–57-betlar
MaqsadMevalarni (chin va soxta; ho‘l va quruq) turlarga ajratish va ularning ahamiyatini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
chin meva / soxta meva · true fruit / false fruitdanakli meva · drupe (stone fruit)rezavor meva · berrydukkak · legume (pod)
Tushuntirish

Meva gulli o‘simliklarda urug‘lanishdan keyin, asosan, urug‘chi tugunchasidan hosil bo‘ladi. Faqat tugunchadan rivojlansa — chin meva (o‘rik, olcha, shaftoli); mevada gulning boshqa qismlari ham qatnashsa — soxta meva (olma, nok, behi). Meva urug‘ni pishguncha himoya qiladi va tarqalishiga yordam beradi. Ho‘l mevalarda oraliq qism etli: danakli (o‘rik, olxo‘ri, olcha: qattiq danak ichida bitta mag‘iz), rezavor (uzum, pomidor, qoraqat: ko‘p urug‘li), qovoq meva (qovun, tarvuz, bodring: usti qattiq po‘st) va olma meva (olma, nok, behi). Quruq mevalar chatnamaydi yoki chatnaydi. Chatnamaydigan: don (bug‘doy, makkajo‘xori), pista meva (kungaboqar), yong‘oq, qanotchali meva (qayrag‘och, zarang). Chatnaydigan: dukkak (no‘xat, loviya, mosh — bitta mevabarg), qo‘zoq (karam, rediska, turp — ikki mevabarg), qo‘zoqcha (jag‘-jag‘) va ko‘sak (g‘o‘za, lola). Meva tabiatda ko‘payish va tarqalish uchun kerak, hayvonlarga oziq beradi; odamlar undan oziq-ovqat, moy, ziravor va dori tayyorlaydi.

Mevalar
Ho‘l (oraliq qism etli)danakli, rezavor, qovoq meva, olma meva
Quruq, chatnamaydigandon, pista meva, yong‘oq, qanotchali meva
Quruq, chatnaydigandukkak, qo‘zoq, qo‘zoqcha, ko‘sak
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bozorda pomidor, bodring va qalampir sabzavotlar qatorida turadi, ammo botanikada ularning har biri mevadir: u gul tugunchasidan o‘sadi va ichida urug‘ bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Oshpaz «sabzavot» deb taom nuqtai nazaridan ayadi, botanik «meva» deb tuzilishiga qarab, fermer urug‘ olish uchun pishgan mevani tanlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Keyingi safar meva yeyayotganda urug‘lar nimaga o‘ralganiga e’tibor bering: shirali etgami, qattiq qobiqqami yoki quruq po‘stgami?

Namunalar
Olma — soxta meva (olma meva): go‘sht qismi gul o‘rnidan ham hosil bo‘ladi; o‘rik — chin, danakli ho‘l meva. Tarvuz — ko‘p urug‘li qovoq meva.
Loviya va no‘xat — dukkak: pishganda yon chokidan ochiladi, urug‘lar chokka birikkan. Karam va rediska — qo‘zoq: ikki pallaga ajraladi, pallalar orasida yupqa to‘siq bor.
Sinfda faoliyat

5-laboratoriya mashg‘uloti: mevalar to‘plamini (o‘rik danagi, olma, pomidor, no‘xat dukkagi, bug‘doy, kungaboqar, g‘o‘za ko‘sagi, qayrag‘och qanotchasi) turlarga ajrating: ho‘l yoki quruq; chatnaydigan yoki chatnamaydigan. Olma va pomidorni kattalar yordamida ko‘ndalangiga kesib, urug‘ va qismlarini chizing. Xavfsizlik: pichoqni faqat kattalar ishlatadi; mevalarni yuvib oling; allergiyasi borlar yong‘oq va urug‘larga tegmasin; noma’lum mevani tatib ko‘rmang.

Mashq
1
Chin va soxta mevaning farqi nima? Misollar keltiring.
2
Quyidagi mevalarni guruhlang: o‘rik, loviya, uzum, bug‘doy, karam, g‘o‘za.
3
Dukkak va qo‘zoq nechta mevabargdan hosil bo‘ladi?
4
Meva urug‘ uchun nima uchun kerak? Ikkita sabab ayting.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBochka tagiga qaysi taxta?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →