ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Botanika

Gul va gullarning xilma-xilligi

Darslar 20–21 · 2 ta dars · O‘. Pratov, A. To‘xtayev, F. Azimova, I. Saparboyev, M. Umaraliyeva. Biologiya (Botanika), 6-sinf. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2017
21

Gullarning xilma-xilligi

Darslik: 50–51-betlar
MaqsadBir jinsli va ikki jinsli gullarni, bir uyli va ikki uyli o‘simliklarni, to‘g‘ri va qiyshiq gullarni farqlash.
Yangi so‘zlar
ikki jinsli gul · bisexual flowerbir uyli o‘simlik · monoecious plantikki uyli o‘simlik · dioecious plantto‘g‘ri gul · regular (radially symmetrical) flower
Tushuntirish

Bitta gulda ham changchi, ham urug‘chi bo‘lsa, u ikki jinsli gul (o‘rik, gilos, olma, shaftoli). Gulda faqat changchi bo‘lsa, changchili gul, faqat urug‘chi bo‘lsa, urug‘chili gul — ikkalasi ham bir jinsli gul. Agar changchili va urug‘chili gullar bir tupda alohida joylashsa, o‘simlik bir uyli (makkajo‘xori, qovoq); agar changchili gullar bir tupda, urug‘chili gullar boshqa tupda bo‘lsa, o‘simlik ikki uyli (gazanda, terak, tol). Gulni markazidan o‘tgan bir nechta chiziq bilan ikkitadan ortiq teng bo‘lakka bo‘lish mumkin bo‘lsa, gul to‘g‘ri (olma, behi, shaftoli, g‘o‘za, na’matak, lola); faqat bitta chiziq bilan teng ikki bo‘lakka bo‘linsa yoki umuman bo‘linmasa, gul qiyshiq (binafsha, loviya, beda, marmarak, rayhon). Ikki uyli o‘simlikda urug‘ olish uchun ikkala tup ham yaqin bo‘lishi kerak. Ba’zi daraxtlarda (tol, terak, yong‘oq) gulqo‘rg‘on yo‘qolgan yoki tangachaga aylangan.

Gullarning turlari
JinsiIkki jinsli: changchi ham, urug‘chi hamBir jinsli: faqat changchi yoki faqat urug‘chi
O‘simlikdaBir uyli: ikkala xil gul bir tupdaIkki uyli: alohida tuplarda
SimmetriyaTo‘g‘ri: bir necha chiziq bilan teng bo‘linadiQiyshiq: bitta chiziq bilan yoki bo‘linmaydi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Yoz boshida ko‘chalarda oq momiq uchib yuradi va deraza tokchalariga qo‘nadi. U faqat urug‘chili gulli terak daraxtlaridan chiqadi, chunki terakning changli va urug‘chili gullari alohida daraxtlarda bo‘ladi. Ba’zi shahar bog‘bonlari ko‘chalarga momiq bermaydigan changli daraxtlarni ekishni afzal ko‘radi.

Kim ishlatadi

Shahar bog‘boni ko‘chalarga changli daraxtlarni tanlaydi, pista yetishtiruvchi esa pista beradigan daraxtlar orasiga bir nechta changli daraxt ekadi, botanik esa qaysi o‘simlik bir uyli, qaysisi ikki uyli ekanini qayd etadi.

Bugun sinab ko‘ring

Qovoq yoki bodring o‘simligiga yoki uning rasmiga qarang: orqasida mayda meva bo‘rtib turgan gullar va bunday bo‘lmagan gullar bormi?

Namunalar
Makkajo‘xorida cho‘qqidagi supurgi (changchili gullar) va barg qo‘ltig‘idagi so‘ta (urug‘chili gullar) bir o‘simlikda — bir uyli.
Olma guli — to‘g‘ri va ikki jinsli; loviya guli — qiyshiq (kapalaksimon) va ikki jinsli.
Sinfda faoliyat

«Gul tahlili»: jadvaldagi 6 ta gulni (olma, qovoq, tol, loviya, lola, binafsha) tahlil qiling: ikki jinsli yoki bir jinsli? to‘g‘ri yoki qiyshiq? O‘simlik bir uyli yoki ikki uylimi? Mumkin bo‘lsa, haqiqiy gullarni ko‘rib, lupa bilan tekshiring. Xavfsizlik: allergiyasi borlar ehtiyot bo‘lsin; zaharli o‘simlik gullarini tatib ko‘rmang.

Mashq
1
Bir jinsli va ikki jinsli gulga bittadan misol keltiring.
2
Makkajo‘xori va tol: qaysi biri bir uyli, qaysi biri ikki uyli?
3
Loviya guli to‘g‘rimi yoki qiyshiqmi?
4
Nima uchun ikki uyli o‘simlikda faqat bitta (urug‘chili) tup urug‘ bermasligi mumkin?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliAziz bayrami uchun dinamometrHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →