ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Dastlabki sivilizatsiyalar va shaharlar

Darslar 13–14 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
13

Yevropa va Amerikada dastlabki sivilizatsiyalar

Darslik: 41–44-betlar
MaqsadSivilizatsiya tushunchasini, Krit, Mikena, mayya va inklar madaniyatining asosiy xususiyatlarini bilish.
Yangi so‘zlar
sivilizatsiya · civilizationlabirint · labyrinthkohin · priestkipu · quipu (knotted-cord record)
Tushuntirish

Sivilizatsiya (madaniyat) — xalqning madaniy rivojida erishgan yutuqlari darajasi: mehnat qurollari, shaharsozlik, yozuv, ilm-fan va san’at. Dastlabki sivilizatsiya markazlari Osiyo va Shimoliy Afrikada bo‘lgan, ularning ta’sirida Yevropada ham sivilizatsiya rivojlandi. Yunonistonga qarashli Krit orolida miloddan avvalgi III–II ming yillikka oid shahar va saroylar topilgan: saroy devorlariga rasmlar solingan, pastki qavatda ustaxonalar va omborlar bo‘lgan; kritliklar kemasozlik va savdoda yuksalgan, o‘z yozuvini yaratgan. Vulqon otilishi va keyingi yurishlar Krit madaniyatini zaiflashtirdi, uni Peloponnes yarimorolidagi yunon qabilalari egalladi. Peloponnesdagi Mikena shahar-davlati Krit madaniyatidan o‘rgandi: mustahkam qal’a, bronza qurol va oltin zeb-ziynat qoldiqlari topilgan. Markaziy Amerikada mayyalar shahar-davlatlar (Tikal), piramida va rasadxonalar qurdi, iyeroglif yozuvi va aniq kalendar tuzdi; kohinlar Quyosh va Oy tutilishini oldindan hisoblagan. Peru hududida inklar davlatini Oliy Inka boshqargan, Quyoshni bosh xudo deb bilganlar; ular sug‘orish tizimi va tosh devorli inshootlar qurdi, ipga tugun bog‘lab «kipu» yozuvini yaratdi.

Krit, MikenTikalInklar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf «Bizning shahar» plakatini tayyorladi: bino rasmi, kitobdan parcha, mehnat quroli va san’at namunasi. Tarixchilar ham xalq taraqqiyotini shu yo‘nalishlar bo‘yicha baholaydi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar, muzey xodimlari va sayohat yozuvchilari xalq madaniyatini bino, yozuv, fan va san’at bo‘yicha tasvirlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Ko‘changiz yoki mahallangizdan bitta bino, bitta yozuv, bitta mehnat quroli va bitta san’at namunasini eslab yozing.

Namunalar
Hozirgi chegaralarKrit oroliMikenGretsiya
Krit va Mikena: Krit — orol, saroylar, kemalar va savdo; Mikena — yarimorolda, mustahkam qal’a va maqbaralar. Mikena kritliklardan o‘rgangan.
Chichen-Itsadagi Kukulkan piramidasining to‘rt tomonida 91 tadan zina bor: 4 × 91 = 364, tepadagi maydonchani qo‘shsak, 365 — yil kunlari soni.
Sinfda faoliyat

«Kipu yasaymiz»: ip va tugunlar bilan sinf a’zolari sonini yoki mevalar sonini ifodalab, sherik uni «o‘qiydi».

Mashq
1
Sivilizatsiya deganda nimani tushunamiz?
2
Krit saroylari haqida nimalarni bilib oldingiz?
3
Maya kohinlari qanday bilimlarga ega bo‘lgan?
4
Nima uchun inklar yozuvi «kipu» ip va tugunlardan iborat bo‘lgan deb o‘ylaysiz va u nimaga kerak edi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliO‘simlik qutisi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →