ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Dastlabki sivilizatsiyalar va shaharlar

Darslar 13–14 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
14

Qadimgi shaharlarning paydo bo‘lishi

Darslik: 45–48-betlar
MaqsadShaharlar qanday va nima uchun paydo bo‘lganini, Memfis, Bobil, Nineviya, Afina, Sparta va Rim haqida bilish.
Yangi so‘zlar
fir’avn · pharaohsfinks · sphinxBobil · Babylonma’buda · goddess
Tushuntirish

Shahar — yirik obod manzilgoh. Shaharlar hunarmandchilik va savdo rivojlangani sari paydo bo‘lgan: hunarmand va savdogarlar bir joyga to‘planib, bozorlar ko‘paygan. Dastlabki shaharlar miloddan avvalgi bir necha ming yillar oldin Sharqda — Mesopotamiya, Misr, Hindiston, Xitoy va Markaziy Osiyoda paydo bo‘lgan. Memfis Misr davlatining poytaxti bo‘lib, uni birlashtiruvchi podsho Menes qurgan deb hisoblanadi; fir’avnlar piramida shaklidagi maqbaralar va ulkan sfinks qurdirgan. Bobil (Iroq hududi) «Xudoning darvozasi» demak; podsho Xammurapi va Navuxodonosor II davrida eng qudratli shaharlardan biri bo‘lgan, markazida ko‘p qavatli ibodatxona minorasi qurilgan. Nineviya Dajla bo‘yida joylashgan Ossuriya poytaxti bo‘lib, miloddan avvalgi 612-yilda Bobil va midiyaliklar tomonidan vayron qilingan. Afina ma’buda Afina nomi bilan atalgan, ilm-fani gullagan; hozir Gretsiya poytaxti. Sparta oqsoqollar kengashi va qirollar boshqargan harbiy shahar edi. Rimga an’anaga ko‘ra miloddan avvalgi 753-yilda asos solingan; unga quvurlar orqali tog‘ suvi keltirilgan, Kolizey kabi inshootlar qurilgan; hozir Italiya poytaxti.

Hozirgi chegaralarMemfisBobilNineviyaAfinaSpartaRimMisrIroqGretsiya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchilar shahardagi eng gavjum joy bozor atrofi ekanini payqadi. U yerda hunarmandlar va sotuvchilar yig‘iladi. Darsga ko‘ra, dastlabki shaharlar ham hunarmand va savdogarlar bir joyga to‘planishidan paydo bo‘lgan.

Kim ishlatadi

Shahar rejalashtiruvchilari, bozor tashkilotchilari va mahalliy tarixchilar odamlar nega bir joyga to‘planishini o‘rganadi.

Bugun sinab ko‘ring

Yaqin atrofingizdagi gavjum joyning oddiy rejasini xotiradan chizing va odamlar uchrashadigan joylarni belgilang.

Namunalar
Hozirgi davlat: Memfis — Misr; Bobil va Nineviya — Iroq; Afina — Gretsiya; Rim — Italiya. Afina va Rim hozir ham poytaxt.
Dehqon: mahsulotolib keladiHunarmand: idishyasaydiSavdogar: tovartashiydiShahar: aloqalarmarkazi
Shahar nega o‘sdi? Dehqon mahsulotini bozorga olib keladi, hunarmand idish yasaydi, savdogar boshqa o‘lkaga yuk tashiydi — shahar shu aloqalar markazi bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

«Shahar quraylik»: guruhlar katta qog‘ozda qadimgi shahar rejasini chizadi (bozor, hunarmandlar mahallasi, ibodatxona, devor) va nima uchun shunday joylashtirganini tushuntiradi.

Mashq
1
Shaharlar nima sababdan paydo bo‘lgan?
2
«Bobil» so‘zi nimani anglatadi va shahar qaysi davlatda bo‘lgan?
3
Afina va Sparta qanday farq qilgan?
4
Nima uchun fir’avnlar ulkan piramida va sfinks qurdirgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliO‘simlik qutisi uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →