ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Arablarga qarshi xalq ozodlik kurashi

Darslar 32 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
32

Arablarga qarshi xalq ozodlik kurashi

Darslik: 105–107-betlar
MaqsadArablarning Movarounnahrga yurishi va Muqanna boshchiligidagi qo‘zg‘olonni bilish.
Yangi so‘zlar
Movarounnahr · Movarounnahr (land beyond the river)soliq · taxqo‘zg‘olon · uprisingqal’a · fortress
Tushuntirish

VIII asr boshlarida arablar Markaziy Osiyoga yurish boshladi. Yurishni tajribali sarkarda Qutayba ibn Muslim boshqardi. O‘sha paytda yurtimizda yagona kuchli davlat yo‘q edi, mayda hokimliklar o‘zaro ajrashgan; bu arablarga qo‘l keldi. Shunga qaramay mahalliy aholi qattiq qarshilik ko‘rsatdi: masalan, Sug‘d hukmdorlari Tarxun va G‘urak, keyinroq Panjakent hukmdori Devashtich (722-yil atrofida) arablarga qarshi kurashdi. Arablar taxminan 715-yilgacha Movarounnahrni («daryoning narigi tomoni») o‘ziga bo‘ysundirdi. Mahalliy aholidan soliqlar oshirildi, yaxshi yerlar ko‘chirib keltirilganlarga berildi. Bu norozilikni kuchaytirdi. Taxminan 776-yildan 783-yilgacha Buxoro va Kesh (Qashqadaryo) atrofida Muqanna boshchiligida katta qo‘zg‘olon bo‘ldi. Muqannaning asl ismi Hoshim ibn Hakim bo‘lib, u yuzini niqob bilan yopib yurgani uchun shunday nomlangan. Qo‘zg‘olonchilar oq kiyim kiygani sabab ular «oq kiyimlilar» deb atalgan. Arablar qo‘zg‘olonchilarni birin-ketin mag‘lub etdi va Qashqadaryodagi qo‘zg‘olonchilarning tayanchi Som qal’asini qamal qilib oldi. Qo‘zg‘olon 783-yilda bostirildi. U mag‘lub bo‘lsa-da, xalqning o‘z ozodligi uchun kurashga tayyorligini ko‘rsatdi.

taxm. 715Movarounnahr bo‘ysunditaxm. 722Devashtich776Muqanna boshladi783Bostirildi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinfda og‘ir voqea haqida gaplashganda o‘qituvchi avval faktlarni sanashni so‘radi: kim, qachon, qayerda. Keyingina his-tuyg‘ularni aytishdi. Tarixchilar ham avval aniq faktlarni aniqlaydi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar, sudyalar va xabarchi jurnalistlar voqeani avval aniq faktlar bilan bayon qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Kitob yoki filmdagi voqeani tanlab, kim, qayerda, qachon degan uchta faktni va alohida bitta his-tuyg‘uni yozing.

Namunalar
Muqanna qo‘zg‘oloni taxminan 776-yildan 783-yilgacha, ya’ni qariyb 7 yil davom etgan.
Qutayba ibn Muslim 705–715 yillarda, taxminan 10 yil yurish olib borgan.
Sinfda faoliyat

«Nima uchun mag‘lub bo‘ldi?»: ikki ustunli jadval tuzing — arablarning kuchli tomonlari (doimiy qo‘shin, ta’minot) va qo‘zg‘olonchilarning zaif tomonlari. Qanday o‘zgarish ularga yordam berardi?

Mashq
1
Arablar yurtimizni qaysi asrda bosib ola boshlagan va kim boshchilik qilgan?
2
Arablar Movarounnahrda aholiga nimalarni og‘irlashtirgan?
3
Muqanna kim edi va nima uchun shunday atalgan?
4
Qo‘zg‘olon nima uchun mag‘lub bo‘lgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMahalla uchun fartuklarHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →