Arablarga qarshi xalq ozodlik kurashi

VIII asr boshlarida arablar Markaziy Osiyoga yurish boshladi. Yurishni tajribali sarkarda Qutayba ibn Muslim boshqardi. O‘sha paytda yurtimizda yagona kuchli davlat yo‘q edi, mayda hokimliklar o‘zaro ajrashgan; bu arablarga qo‘l keldi. Shunga qaramay mahalliy aholi qattiq qarshilik ko‘rsatdi: masalan, Sug‘d hukmdorlari Tarxun va G‘urak, keyinroq Panjakent hukmdori Devashtich (722-yil atrofida) arablarga qarshi kurashdi. Arablar taxminan 715-yilgacha Movarounnahrni («daryoning narigi tomoni») o‘ziga bo‘ysundirdi. Mahalliy aholidan soliqlar oshirildi, yaxshi yerlar ko‘chirib keltirilganlarga berildi. Bu norozilikni kuchaytirdi. Taxminan 776-yildan 783-yilgacha Buxoro va Kesh (Qashqadaryo) atrofida Muqanna boshchiligida katta qo‘zg‘olon bo‘ldi. Muqannaning asl ismi Hoshim ibn Hakim bo‘lib, u yuzini niqob bilan yopib yurgani uchun shunday nomlangan. Qo‘zg‘olonchilar oq kiyim kiygani sabab ular «oq kiyimlilar» deb atalgan. Arablar qo‘zg‘olonchilarni birin-ketin mag‘lub etdi va Qashqadaryodagi qo‘zg‘olonchilarning tayanchi Som qal’asini qamal qilib oldi. Qo‘zg‘olon 783-yilda bostirildi. U mag‘lub bo‘lsa-da, xalqning o‘z ozodligi uchun kurashga tayyorligini ko‘rsatdi.