Transport vositalarining ixtiro etilishi
Bug‘ mashinasi paydo bo‘lgach, ixtirochilar uni transportda ham sinab ko‘rdi. 1807-yilda amerikalik Robert Fulton «Klermont» nomli paroxodni qurdi: u eshkak charxlari bug‘ bilan aylanadigan kema edi va shamolga qarshi ham suza olardi. Shundan keyin kemalar shamolga qaram bo‘lmay qoldi. 1814-yilda angliyalik Jorj Stefenson bug‘ bilan yuradigan parovoz yaratdi. Fabrikalarga xomashyo va tayyor mahsulotni tez va arzon tashish kerak bo‘lgani uchun temiryo‘llar qurildi: 1825-yilda Angliyada Stefenson qurgan dastlabki jamoat temiryo‘li ochildi, 1830-yilda Manchester va Liverpul shaharlari temiryo‘l bilan ulandi. Odamlar uzoq vaqt uchishni orzu qilgan. Amerikalik aka-uka Uilber va Orvill Rayt dvigatelli samolyot yasadilar va 1903-yil 17-dekabrda uni boshqarib uchdilar: birinchi parvoz atigi 12 soniya davom etib, taxminan 37 metr masofani bosib o‘tdi. Bu odam boshqargan, dvigatelli, havodan og‘ir apparatning ilk boshqariladigan parvozi hisoblanadi. 1913-yilda rossiyalik konstruktor Igor Sikorskiy to‘rtta dvigatelli «Rus pahlavoni» samolyotini yaratdi. Bugun samolyotlar millionlab odamlarni tashiydi, ular orasida «O‘zbekiston havo yo‘llari» samolyotlari ham bor.
1000 km · Piyoda ≈ 30 km/kun, karvon ≈ 40, kema ≈ 150, avtomobil ≈ 800, samolyot ≈ 20 000 km/kun
Ustunlar uzunligi logarifmik shkalada
Temir yo‘l bekatida kutayotgan o‘quvchilar uzun yuk poyezdi o‘tib ketayotganini ko‘rdi. Ular poyezd bir safarda qancha yuk olib ketishini kuzatib, lokomotivlar paydo bo‘lmasdan oldin yuklar qanday tashilganini o‘ylab ko‘rdi.
Mashinistlar, kema kapitanlari, uchuvchilar va yuk tashish rejalovchilari transport vositalarini boshqaradi va uyushtiradi.
Uzoq shaharga borishning uch yo‘lini yozib, har biri uchun bitta afzallikni (tezlik, qulaylik) qo‘shing.
«Transport zinapoyasi»: kartochkalarga yelkanli kema, paroxod, parovoz, samolyot nomlarini yozing va ixtiro qilingan tartibda terib, har biriga yil qo‘ying.