ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Rossiya imperiyasi va Sovet mustamlakachiligi

Darslar 35 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
35

Rossiya imperiyasi va Sovet mustamlakachiligi

Darslik: 115–119-betlar
MaqsadRossiya imperiyasining Turkistonni bosib olishi, Sovet davri va mustamlaka tartiblari haqida bilish.
Yangi so‘zlar
mustamlaka · colonyimperiya · empiregeneral-gubernatorlik · governor-generalshipqatag‘on · repression
Tushuntirish

XIX asrda Rossiya imperiyasi Markaziy Osiyoni egallashga kirishdi. Xonliklar (Qo‘qon, Buxoro, Xiva) zaiflashgan, zamonaviy qo‘shini yo‘q va o‘zaro nizoda edi. Yurish 1864-yilda boshlandi. 1865-yilda general Chernyayev Toshkentni egalladi; shaharni qo‘qonlik amirlashkar Mulla Alimqul himoya qilib, jangda halok bo‘ldi. 1867-yilda Turkiston general-gubernatorligi tuzildi. 1868-yilda Buxoro amirligi, 1873-yilda Xiva xonligi Rossiyaga qaram bo‘lib qoldi. 1876-yilda Qo‘qon xonligi tugatildi va Farg‘ona oblasti tuzildi. Mustamlaka tartibida og‘ir soliqlar solindi, boyliklar olib chiqildi, ko‘chirib keltirilganlarga yer berildi. 1898-yilda Andijonda Dukchi Eshon (Muhammadali Eshon) qo‘zg‘olon ko‘tardi, u bostirildi. 1917-yilda Rossiyada podsho hokimiyati ag‘darilib, keyin kommunistlar (bolsheviklar) hokimiyatni oldi. Turkiston mustaqillik olmadi: 1917-yil oxirida Qo‘qonda tuzilgan Turkiston muxtoriyati 1918-yil fevralida yo‘q qilindi. Keyingi yillarda Turkistonda qurolli qarshilik bo‘ldi; Sovet hokimiyati uning qatnashchilarini «bosmachilar» deb atadi, bugungi O‘zbekiston tarixchilari esa ularni ozodlik uchun kurashganlar deb baholaydi. 1930-yillarda ko‘plab ziyolilar va rahbarlar — Fitrat, Cho‘lpon, Abdulla Qodiriy, Fayzulla Xo‘jayev, Akmal Ikromov — qatag‘on qilindi. Qaramlik, aniqrog‘i, 1865-yildan 1991-yilgacha, taxminan 126 yil davom etdi. Mustaqillik yillarida Toshkentda «Shahidlar xotirasi» majmuasi (2000) va «Qatag‘on qurbonlari xotirasi» muzeyi (2002) bunyod etildi.

1864Yurish boshlandi1865Toshkent olindi1867Turkiston general-gubernatorligi1868Buxoro vassal1873Xiva vassal1876Qo‘qon bekor qilindi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi qo‘shnisidan ko‘chaning yoshligida qanday ko‘rinishini so‘radi va uchta narsani yozib qo‘ydi. Davr hozirgi kunga yaqin, shuning uchun katta yoshdagilar uning so‘nggi yillarini eslaydi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar, muzey xodimlari va jurnalistlar keksa guvohlarning xotiralarini yig‘adi.

Bugun sinab ko‘ring

Keksa tanishingizga berishni xohlagan uchta savolni yozing va ularning eng muloyimini tanlang.

Namunalar
qaramlik davri1865Toshkent olindi1991Mustaqillik
1991 − 1865 = 126: Toshkent bosib olinganidan mustaqillikkacha taxminan 126 yil o‘tgan.
Mustamlaka — kuchli davlat bosib olgan va o‘z manfaati uchun boshqaradigan mamlakat.
Sinfda faoliyat

«Xarita va yillar»: Toshkent (1865), Buxoro (1868), Xiva (1873), Qo‘qon (1876) yillarini zamon chizig‘iga qo‘ying va ularning orasidagi yillarni hisoblang.

Mashq
1
Rossiya imperiyasi nima uchun xonliklarni bosib ola oldi?
2
Toshkent qachon va kim tomonidan olingan? Uni kim himoya qilgan?
3
Mustamlaka tartibida aholiga qanday og‘irliklar tushgan?
4
1930-yillarda qatag‘on qilingan ikki ziyolini ayting.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliXavfsiz tabrik kartasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →