Tangalar — tarix guvohi
Pul bo‘lmagan davrlarda odamlar kerakli narsalarni o‘zlari yasagan yoki mahsulotni mahsulotga almashtirgan. Hunarmandchilik, chorvachilik va savdo kengaygach, almashtirish uchun qulay vosita kerak bo‘ldi — metalldan yasalgan tanga paydo bo‘ldi. Tanga — ramzlar tushirilgan, ma’lum og‘irlik va qiymatga ega metall pul. Arxeologlar eng qadimgi tangalarni miloddan avvalgi VII asrga oid Lidiya (hozirgi Turkiya g‘arbi) hududidan topgan; Lidiya tangalari oltin va kumush qotishmasidan zarb etilgan. Keyinchalik Eron podshosi Doro I davrida taxminan 8,4 gramm sof oltindan «darik» tangasi chiqarilgan. Tangalar tarixning guvohi: metalli davlatning boyligini, og‘irligi va sifati iqtisodini ko‘rsatadi; ustidagi yozuv va rasm podshoning ismini, davlat nomini, ba’zan zarb etilgan yilini aytadi; qaysi mamlakatlardan topilganiga qarab savdo aloqalarini bilish mumkin. Makedoniyalik Aleksandr, Yuliy Sezar, Yunon-Baqtriya hukmdori Yevkratid tangalari shunday. Bizda ham tanga bor: O‘zbekiston pul birligi so‘m 1994-yil 1-iyulda muomalaga kiritilgan. Yubiley tangalarida allomalar va shaharlar tasvirlanadi, masalan Amir Temur va Toshkentning 2200 yilligiga atab chiqarilgan tangalar.
| Tangada nima bor | Nimani bildiradi |
|---|---|
| metall | davlat boyligi |
| vazn va sifat | iqtisodiyot holati |
| yozuv va rasm | hukmdor, davlat, ba’zan yil |
| topilgan joyi | savdo aloqalari |
4000 km · Piyoda ≈ 30 km/kun, karvon ≈ 40, kema ≈ 150, avtomobil ≈ 800, samolyot ≈ 20 000 km/kun
Ustunlar uzunligi logarifmik shkalada
Sinf yarmarkasida bolalar avval qo‘l ishlarini bir-biriga almashtirdi, lekin hamma boshqa narsa xohlagani uchun bu sekin ketdi. O‘qituvchi raqam yozilgan qog‘oz jetonlar berganda savdo tezlashdi. Qadimda tangalar ham shu ishni qilgan.
Kassirlar, bank xodimlari va tanga o‘rganuvchi muzey xodimlari pul belgilari bilan ishlaydi.
Uchta qog‘oz jeton yasab, ularga qiymat yozing va do‘stlar bilan qisqa ayirboshlash o‘yinini o‘ynab ko‘ring.
«Tanga loyihasi»: o‘z tangangizni chizing — bir tomonida kimning yoki nimaning tasviri, ikkinchisida qiymat va yozuv bo‘lsin. Nima uchun aynan shu belgilarni tanladingiz?