☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Tangalar va savdo yo‘llari

Darslar 18–19 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
18

Tangalar — tarix guvohi

Darslik: 58–60-betlar
MaqsadDastlabki tangalar qachon va nima uchun paydo bo‘lganini bilish; tangalar tarixdan qanday guvohlik berishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
tanga · coinayirboshlash · exchangezarb etish · to mintyubiley · jubilee
Tushuntirish

Pul bo‘lmagan davrlarda odamlar kerakli narsalarni o‘zlari yasagan yoki mahsulotni mahsulotga almashtirgan. Hunarmandchilik, chorvachilik va savdo kengaygach, almashtirish uchun qulay vosita kerak bo‘ldi — metalldan yasalgan tanga paydo bo‘ldi. Tanga — ramzlar tushirilgan, ma’lum og‘irlik va qiymatga ega metall pul. Arxeologlar eng qadimgi tangalarni miloddan avvalgi VII asrga oid Lidiya (hozirgi Turkiya g‘arbi) hududidan topgan; Lidiya tangalari oltin va kumush qotishmasidan zarb etilgan. Keyinchalik Eron podshosi Doro I davrida taxminan 8,4 gramm sof oltindan «darik» tangasi chiqarilgan. Tangalar tarixning guvohi: metalli davlatning boyligini, og‘irligi va sifati iqtisodini ko‘rsatadi; ustidagi yozuv va rasm podshoning ismini, davlat nomini, ba’zan zarb etilgan yilini aytadi; qaysi mamlakatlardan topilganiga qarab savdo aloqalarini bilish mumkin. Makedoniyalik Aleksandr, Yuliy Sezar, Yunon-Baqtriya hukmdori Yevkratid tangalari shunday. Bizda ham tanga bor: O‘zbekiston pul birligi so‘m 1994-yil 1-iyulda muomalaga kiritilgan. Yubiley tangalarida allomalar va shaharlar tasvirlanadi, masalan Amir Temur va Toshkentning 2200 yilligiga atab chiqarilgan tangalar.

Namunalar
Agar qadimiy shahar xarobasidan Yunon-Baqtriya tangalari topilsa, bu hududning Yunon-Baqtriya davlati bilan aloqasini bildiradi.
Tangadagi yozuv hukmdor ismini aytadi — shuning uchun tangani «tarix guvohi» deyiladi.
Sinfda faoliyat

«Tanga loyihasi»: o‘z tangangizni chizing — bir tomonida kimning yoki nimaning tasviri, ikkinchisida qiymat va yozuv bo‘lsin. Nima uchun aynan shu belgilarni tanladingiz?

Mashq
1
Pul bo‘lmagan davrda savdo qanday qilingan?
2
Eng qadimgi tangalar qayerda va qachon paydo bo‘lgan?
3
Tangadan ma’lum bo‘ladigan ikki narsani ayting.
4
O‘zbekiston pul birligi qachon muomalaga kiritilgan?