ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Tangalar va savdo yo‘llari

Darslar 18–19 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
18

Tangalar — tarix guvohi

Darslik: 58–60-betlar
MaqsadDastlabki tangalar qachon va nima uchun paydo bo‘lganini bilish; tangalar tarixdan qanday guvohlik berishini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
tanga · coinayirboshlash · exchangezarb etish · to mintyubiley · jubilee
Tushuntirish

Pul bo‘lmagan davrlarda odamlar kerakli narsalarni o‘zlari yasagan yoki mahsulotni mahsulotga almashtirgan. Hunarmandchilik, chorvachilik va savdo kengaygach, almashtirish uchun qulay vosita kerak bo‘ldi — metalldan yasalgan tanga paydo bo‘ldi. Tanga — ramzlar tushirilgan, ma’lum og‘irlik va qiymatga ega metall pul. Arxeologlar eng qadimgi tangalarni miloddan avvalgi VII asrga oid Lidiya (hozirgi Turkiya g‘arbi) hududidan topgan; Lidiya tangalari oltin va kumush qotishmasidan zarb etilgan. Keyinchalik Eron podshosi Doro I davrida taxminan 8,4 gramm sof oltindan «darik» tangasi chiqarilgan. Tangalar tarixning guvohi: metalli davlatning boyligini, og‘irligi va sifati iqtisodini ko‘rsatadi; ustidagi yozuv va rasm podshoning ismini, davlat nomini, ba’zan zarb etilgan yilini aytadi; qaysi mamlakatlardan topilganiga qarab savdo aloqalarini bilish mumkin. Makedoniyalik Aleksandr, Yuliy Sezar, Yunon-Baqtriya hukmdori Yevkratid tangalari shunday. Bizda ham tanga bor: O‘zbekiston pul birligi so‘m 1994-yil 1-iyulda muomalaga kiritilgan. Yubiley tangalarida allomalar va shaharlar tasvirlanadi, masalan Amir Temur va Toshkentning 2200 yilligiga atab chiqarilgan tangalar.

Tangada nima borNimani bildiradi
metalldavlat boyligi
vazn va sifatiqtisodiyot holati
yozuv va rasmhukmdor, davlat, ba’zan yil
topilgan joyisavdo aloqalari
piyoda133 kuntuya karvoni100 kunyelkanli kema27 kunavtomobil5 kunsamolyot4,8 soat

4000 km · Piyoda ≈ 30 km/kun, karvon ≈ 40, kema ≈ 150, avtomobil ≈ 800, samolyot ≈ 20 000 km/kun

Ustunlar uzunligi logarifmik shkalada

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf yarmarkasida bolalar avval qo‘l ishlarini bir-biriga almashtirdi, lekin hamma boshqa narsa xohlagani uchun bu sekin ketdi. O‘qituvchi raqam yozilgan qog‘oz jetonlar berganda savdo tezlashdi. Qadimda tangalar ham shu ishni qilgan.

Kim ishlatadi

Kassirlar, bank xodimlari va tanga o‘rganuvchi muzey xodimlari pul belgilari bilan ishlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Uchta qog‘oz jeton yasab, ularga qiymat yozing va do‘stlar bilan qisqa ayirboshlash o‘yinini o‘ynab ko‘ring.

Namunalar
Agar qadimiy shahar xarobasidan Yunon-Baqtriya tangalari topilsa, bu hududning Yunon-Baqtriya davlati bilan aloqasini bildiradi.
Tangadagi yozuv hukmdor ismini aytadi — shuning uchun tangani «tarix guvohi» deyiladi.
Sinfda faoliyat

«Tanga loyihasi»: o‘z tangangizni chizing — bir tomonida kimning yoki nimaning tasviri, ikkinchisida qiymat va yozuv bo‘lsin. Nima uchun aynan shu belgilarni tanladingiz?

Mashq
1
Pul bo‘lmagan davrda savdo qanday qilingan?
2
Eng qadimgi tangalar qayerda va qachon paydo bo‘lgan?
3
Tangadan ma’lum bo‘ladigan ikki narsani ayting.
4
O‘zbekiston pul birligi qachon muomalaga kiritilgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliIpak yo‘li kuni uchun stendHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →