☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

«Avesto» va muzeylar

Darslar 11–12 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
11

«Avesto» — ajdodlarimiz yaratgan ilk yozma tarixiy manba

Darslik: 34–37-betlar
Maqsad«Avesto», zardushtiylik va uning asosiy g‘oyalarini bilish; «Avesto» nima uchun tarixiy manba ekanini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
Avesto · the Avestazardushtiylik · ZoroastrianismAhuramazda · Ahuramazdaezgulik · goodness
Tushuntirish

«Avesto» — zardushtiylik dinining muqaddas kitobi; zardushtiylik nomi uning asoschisi Zardusht ismidan olingan. Zardushtiylik qachon va qayerda paydo bo‘lgani haqida olimlar turlicha fikr bildiradi; o‘zbek tarixchilari uni qadimgi Xorazm diyorida miloddan avvalgi IX–VIII asrlarda vujudga kelgan deb hisoblaydi, darslikda ham shunday deyilgan. «Avesto» so‘zi «qat’iy o‘rnatilgan qonun-qoidalar» degan ma’noni anglatadi. Rivoyatga ko‘ra, uning to‘liq nusxasi ahamoniy podsholari xazinasida oltin harflar bilan 12 ming mol terisiga yozilgan, Aleksandr Makedonskiy bosqinida esa katta qismi yo‘q bo‘lgan. Kitobga ko‘ra dunyo ezgulik va yovuzlik kurashidan iborat: Ahuramazda yorug‘lik, hayot va adolatni himoya qiladi, yovuzlikni Axriman yuboradi, oxir-oqibat ezgulik g‘alaba qozonadi. Dinning bosh g‘oyasi — ezgu fikr, ezgu so‘z, ezgu amal. Olov, tuproq, suv va havo hayot manbai sifatida muqaddas hisoblangan, yer haydab g‘alla yetishtirish va chorvachilik esa sharaflangan. UNESCO qarori bilan «Avesto»ning 2700 yilligi 2001-yilda nishonlangan.

Namunalar
Uch tamoyil kundalik hayotda: ezgu fikr — do‘stingga yordam bermoqchi bo‘lish; ezgu so‘z — rost gapirish va va’dani bajarish; ezgu amal — yordam berish.
To‘rt unsur: olov — yorug‘lik, tuproq — rizq-nasiba, suv va havo — hayot. Shu sababli suv va havoni toza saqlash ezgu amal hisoblanadi.
Sinfda faoliyat

«Ezgulik zanjiri»: har bir o‘quvchi kartochkaga bir ezgu fikr, ezgu so‘z yoki ezgu amalni yozadi; kartochkalar sinfda zanjir qilib bog‘lanadi.

Mashq
1
«Avesto» nima va «Avesto» so‘zi nimani anglatadi?
2
Zardushtiylik axloqining uch tayanchini ayting.
3
Daraxt ekish va ariqni tozalash zardushtiylik g‘oyalariga qanday mos keladi?
4
Nima uchun «Avesto»ni o‘rganish bizning tarixni bilish uchun muhim?