ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Qadimgi odamlarning hayoti. Arxeologiya

Darslar 7–8 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
7

Qadimgi odamlarning turmush tarzi

Darslik: 21–25-betlar
MaqsadQadimgi mehnat qurollari, o‘zlashtiruvchi va ishlab chiqaruvchi xo‘jalik, o‘troq hayot va yashash joylari haqida bilish.
Yangi so‘zlar
o‘zlashtiruvchi xo‘jalik · appropriating economy (gathering and hunting)ishlab chiqaruvchi xo‘jalik · producing economy (farming and herding)o‘troq hayot · settled lifebronza · bronze
Tushuntirish

Qadimgi odamlar toshga ishlov berib mehnat quroli yasadi: bodom shaklidagi tosh qurol 10–20 sm uzunlikda, yarim kilogrammdan bir kilogrammgacha og‘irlikda bo‘lgan. Qurollar asta-sekin takomillashdi: neandertallar suyakdan mayda o‘tkir asboblar, kromanyonlar tosh pichoq va nayza, suyak igna va qarmoq yasadi, keyin o‘q-yoy paydo bo‘ldi. Odamlar kulolchilikni, misdan va bronzadan (mis bilan qalay qotishmasidan) qurol yasashni, g‘ildirakli aravani, keyinroq temir omoch va boltani o‘rgandi. Terib-termachilab oziq topish va ovchilik o‘zlashtiruvchi xo‘jalik deyiladi, chunki odam tayyor mahsulotni olar edi. Hayvonlarni qo‘lga o‘rgatish chorvachilikni, ekin ekish dehqonchilikni keltirib chiqardi; bu — ishlab chiqaruvchi xo‘jalik. Bir joyda doimiy yashash o‘troq hayot deyiladi, uning asosi dehqonchilikdir; shu tariqa hunarmandchilik ham paydo bo‘ldi. Dastlab odamlar g‘orlarda va daraxt kovaklarida, keyin yarim yerto‘lalarda va suyak hamda xodalardan qurilgan kulbalarda yashagan.

Xo‘jalikFaoliyatTabiatdan
O‘zlashtiruvchiterimchilik va ovchiliktayyor mahsulotni oladi
Ishlab chiqaruvchichorvachilik va dehqonchilikmahsulot yetishtiradi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bog‘ida o‘quvchilar urug‘ ekib, ularni parvarish qildi, tayyor mevalar o‘zi pishishini kutib o‘tirmadi. Dars shunday mehnatni ishlab chiqaruvchi xo‘jalik deb tushuntiradi.

Kim ishlatadi

Dehqonlar, bog‘bonlar va chorvadorlar o‘simlik o‘stirib, hayvon boqib ishlab chiqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun yegan uchta taomingizni eslab, ularni kim ekkani, o‘stirgani yoki boqqanini o‘ylab ko‘ring.

Namunalar
Qaysi xo‘jalik? Yovvoyi mevalarni terish — o‘zlashtiruvchi; bug‘doy ekish va qo‘y boqish — ishlab chiqaruvchi.
ƒFormula
mis + qalay = bronza
Bronza misdan qattiqroq.
Bronza = mis + qalay. Mis yumshoq, qalay qo‘shilgach qotishma mustahkamroq bo‘ladi, shuning uchun bronza qurollar toshdan yaxshiroq edi.
Sinfda faoliyat

«Qaysi xo‘jalik?»: o‘qituvchi kasblarni o‘qiydi (ovchi, dehqon, chorvador, kulol, termachi); o‘quvchilar o‘ng yoki chap qo‘lni ko‘tarib, «o‘zlashtiruvchi» yoki «ishlab chiqaruvchi»ni ko‘rsatadi.

Mashq
1
O‘zlashtiruvchi va ishlab chiqaruvchi xo‘jalikning farqi nimada?
2
O‘troq hayot nima va uning asosi nima?
3
Bronza nimadan tayyorlanadi va nima uchun toshdan yaxshi?
4
Nima uchun odamlar mehnat qurollarini doim takomillashtirgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliUstozlar kuniga sovg‘a missiyasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →