Qoyatosh suratlari va yozuv

Ajdodlarimiz qoya va g‘or devorlariga chizgan yoki o‘yib ishlagan tasvirlar eng qadimgi san’at asarlari hisoblanadi. Ular yozuv paydo bo‘lmasdan oldin yaratilgan, shuning uchun qadimgi davr tarixi uchun juda qimmatli manba. Suratlarda ko‘pincha hayvonlarni ovlash manzaralari tasvirlangan, ya’ni odamlar nimani ov qilgani va qanday yashagani ko‘rinadi. Yevropada eng mashhurlari Ispaniyadagi Altamira, Fransiyadagi Lasko va Rossiyaning Boshqirdiston hududidagi Kapova g‘orlaridagi suratlar bo‘lib, ularni o‘n minglab yil oldin kromanyon odamlari chizgan. Rassomlar tabiiy minerallardan bo‘yoq tayyorlab, tayoqcha yoki hayvon junidan mo‘yqalam sifatida foydalangan. O‘zbekistonda suratlar ikki usulda ishlangan: toshga urib-cho‘kichlash (nuqtali usul) va tabiiy bo‘yoq bilan. Navoiy viloyatidagi Sarmishsoy darasida sher, yo‘lbars va boshqa hayvonlar hamda ovchilar tasvirlangan; u «ochiq osmon ostidagi muzey» deb ataladi va qo‘riqlanadi. Qoyatosh suratlariga tegmaslik va ustiga yozmaslik kerak.