ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Qoyatosh suratlari va yozuv

Darslar 9–10 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
9

Qoyatosh suratlari

Darslik: 28–30-betlar
MaqsadQoyatosh suratlarining ahamiyatini, Yevropa va O‘zbekistondagi mashhur joylarini hamda ularni yaratish usullarini bilish.
Yangi so‘zlar
qoyatosh suratlari · rock paintings and carvingsAltamira · Altamira (cave in Spain)Lasko · Lascaux (cave in France)Sarmishsoy · Sarmishsoy (rock-art site in Uzbekistan)
Tushuntirish

Ajdodlarimiz qoya va g‘or devorlariga chizgan yoki o‘yib ishlagan tasvirlar eng qadimgi san’at asarlari hisoblanadi. Ular yozuv paydo bo‘lmasdan oldin yaratilgan, shuning uchun qadimgi davr tarixi uchun juda qimmatli manba. Suratlarda ko‘pincha hayvonlarni ovlash manzaralari tasvirlangan, ya’ni odamlar nimani ov qilgani va qanday yashagani ko‘rinadi. Yevropada eng mashhurlari Ispaniyadagi Altamira, Fransiyadagi Lasko va Rossiyaning Boshqirdiston hududidagi Kapova g‘orlaridagi suratlar bo‘lib, ularni o‘n minglab yil oldin kromanyon odamlari chizgan. Rassomlar tabiiy minerallardan bo‘yoq tayyorlab, tayoqcha yoki hayvon junidan mo‘yqalam sifatida foydalangan. O‘zbekistonda suratlar ikki usulda ishlangan: toshga urib-cho‘kichlash (nuqtali usul) va tabiiy bo‘yoq bilan. Navoiy viloyatidagi Sarmishsoy darasida sher, yo‘lbars va boshqa hayvonlar hamda ovchilar tasvirlangan; u «ochiq osmon ostidagi muzey» deb ataladi va qo‘riqlanadi. Qoyatosh suratlariga tegmaslik va ustiga yozmaslik kerak.

AltamiraLaskoKapovaRossiyaFransiyaIspaniya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

O‘quvchi kitobdagi qoya rasmi suratiga qaradi va undagi hayvonlarga qarab, odamlar u yerda nima bilan yashagani haqida taxmin qildi. Yozuv bo‘lmagan davrda rasm shu tarzda manba bo‘lib xizmat qildi.

Kim ishlatadi

Arxeologlar, san’atshunoslar va muzey gidlari qadimgi rasmlarni o‘rganib, o‘sha davr haqida xulosa chiqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun nima qilganingizni kuningizdan bexabar odam so‘zsiz tushunishi uchun uchta oddiy rasm chizing.

Namunalar
Suratdan xulosa: g‘orda odamlar guruh bo‘lib yirik hayvonni o‘rab olayotgani chizilgan bo‘lsa, ular ovni birgalikda uyushtirgani va shu hayvon o‘sha yerda yashagani ma’lum bo‘ladi.
Ikki usul: urib-cho‘kichlashda tosh qattiq asbob bilan nuqta-nuqta o‘yiladi (iz abadiy qoladi); bo‘yoq bilan chizishda rang qorishmasi ishlatiladi.
Sinfda faoliyat

«G‘or devori»: katta qog‘ozni g‘ijimlab, yer rangidagi bo‘yoqlar bilan hayvonlar va ovchilar tasvirini chizish; keyin sheriklar rasmdan «tarixni o‘qiydi».

Mashq
1
Qoyatosh suratlari tarix uchun nima uchun qimmatli?
2
Yevropadagi mashhur qoyatosh suratli uchta g‘orni ayting.
3
O‘zbekistonda qoyatosh suratlari qanday usullarda ishlangan?
4
Nima uchun qoyatosh suratlariga tegish yoki ustiga yozish mumkin emas?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli«Kompas yo‘li» uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →