ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Qadimgi davlatlar va yetti mo‘jiza

Darslar 15–16 · 2 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
15

Dunyoning qadimgi davlatlari

Darslik: 48–50-betlar
MaqsadDavlat nima ekanini bilish; Qadimgi Misr, Bobil, Xitoy va Hindistonda davlatlar qanday vujudga kelganini aytib berish.
Yangi so‘zlar
davlat · stateqonun · lawfir’avn · pharaohMesopotamiya · Mesopotamia
Tushuntirish

Davlat — ma’lum hududda yashovchi odamlarni qonun kuchi bilan boshqaradigan tashkilot. Qonun esa hamma bo‘ysunishi shart bo‘lgan tartib-qoidalardir. Dehqonchilik va hunarmandchilik rivojlanib, shaharlar o‘sgach, odamlarni boshqaradigan va suv, yer, savdo bahslarini hal qiladigan kuch kerak bo‘ldi. Eng qadimgi davlatlardan biri miloddan avvalgi IV ming yillik oxirlarida Nil daryosi bo‘yida, Misrda paydo bo‘ldi: avval kichik shahar-davlatlar («nomlar») bo‘lgan, keyin ular birlashib yagona davlat tuzdi, hukmdori fir’avn deb atalgan, poytaxti Memfis edi. Frot (Furot) va Dajla daryolari oralig‘i Mesopotamiya deb atalgan; yerlari unumdor bo‘lgani uchun odamlar u yerga ko‘plab joylashgan. Bobil podshosi Xammurapi (miloddan avvalgi XVIII asr) butun Mesopotamiyani birlashtirgan va qonunlar to‘plamini yozdirgan. Xitoyda Xuanxe daryosi bo‘yida davlatlar paydo bo‘ldi; Sin podshosi Sin Shixuandi miloddan avvalgi 221-yilda mamlakatni birlashtirdi. Tarixchi Sima Syan («Tarixiy yilnomalar») Xitoy tarixini yozib qoldirdi, xitoyliklar choy yetishtirdi va kompasni ixtiro qildi. Hindistonda Ashoka miloddan avvalgi III asrda mamlakatning katta qismini birlashtirdi; hindlar noldan to‘qqizgacha bo‘lgan o‘nta raqamdan foydalanishni o‘ylab topdilar.

DavlatHukmdorNimasi bilan mashhur
Misrfir’avn, poytaxt MemfisNil bo‘yida yirik davlat
BobilHammurapi (mil. avv. XVIII asr)qonunlar to‘plami
XitoyQin Shixuandi (mil. avv. 221)mamlakatni birlashtirdi; choy, kompas
HindistonAshoka (mil. avv. III asr)mamlakatning katta qismini birlashtirdi; 0 dan 9 gacha raqamlar
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab hovlisida ikki guruh tanaffusda bir xil futbol maydonini xohladi. Sinf navbat jadvali tuzdi va tortishuv tugadi. Hamma amal qiladigan qoidalarni dars qonun deb ataydi.

Kim ishlatadi

Sudyalar, qonun chiqaruvchilar va suv yoki yer taqsimotini boshqaruvchi mansabdorlar odamlar orasidagi tortishuvlarni hal qiladi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda yoki sinfda biror narsani bo‘lishish uchun uchta adolatli qoida yozing va hamma rozi ekanini so‘rang.

Namunalar
Qonunsiz davlat bo‘lmaydi: Xammurapi qonunlari Bobilda hamma uchun bir xil tartib o‘rnatishga xizmat qilgan.
★Hindlar kashf etgan o‘nta raqam
0 1 2 3 4 5 6 7 8 9
Nol bilan boshlanadigan 10 ta raqam (0 dan 9 gacha) yordamida istalgan sonni yozish mumkin; bu hindlarning kashfiyoti dunyoga tarqalgan.
Sinfda faoliyat

«Davlat tuzamiz»: sinfni «nomlar»ga bo‘ling, har biri o‘z qoidalarini yozsin; keyin barcha «nomlar» birlashib, hamma uchun bitta umumiy qoidalar ro‘yxati tuzsin. Qanday qiyinchiliklar chiqdi?

Mashq
1
Davlat nima va qonun nima?
2
Misrda davlat qachon, qaysi daryo bo‘yida paydo bo‘lgan?
3
Xitoy va Hindistonni birlashtirgan hukmdorlar kimlar?
4
Nima uchun odamlar Mesopotamiyaga ko‘plab joylashgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliLoyihalar kuni uchun qatiqHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →