Dunyoning qadimgi davlatlari
Davlat — ma’lum hududda yashovchi odamlarni qonun kuchi bilan boshqaradigan tashkilot. Qonun esa hamma bo‘ysunishi shart bo‘lgan tartib-qoidalardir. Dehqonchilik va hunarmandchilik rivojlanib, shaharlar o‘sgach, odamlarni boshqaradigan va suv, yer, savdo bahslarini hal qiladigan kuch kerak bo‘ldi. Eng qadimgi davlatlardan biri miloddan avvalgi IV ming yillik oxirlarida Nil daryosi bo‘yida, Misrda paydo bo‘ldi: avval kichik shahar-davlatlar («nomlar») bo‘lgan, keyin ular birlashib yagona davlat tuzdi, hukmdori fir’avn deb atalgan, poytaxti Memfis edi. Frot (Furot) va Dajla daryolari oralig‘i Mesopotamiya deb atalgan; yerlari unumdor bo‘lgani uchun odamlar u yerga ko‘plab joylashgan. Bobil podshosi Xammurapi (miloddan avvalgi XVIII asr) butun Mesopotamiyani birlashtirgan va qonunlar to‘plamini yozdirgan. Xitoyda Xuanxe daryosi bo‘yida davlatlar paydo bo‘ldi; Sin podshosi Sin Shixuandi miloddan avvalgi 221-yilda mamlakatni birlashtirdi. Tarixchi Sima Syan («Tarixiy yilnomalar») Xitoy tarixini yozib qoldirdi, xitoyliklar choy yetishtirdi va kompasni ixtiro qildi. Hindistonda Ashoka miloddan avvalgi III asrda mamlakatning katta qismini birlashtirdi; hindlar noldan to‘qqizgacha bo‘lgan o‘nta raqamdan foydalanishni o‘ylab topdilar.
«Davlat tuzamiz»: sinfni «nomlar»ga bo‘ling, har biri o‘z qoidalarini yozsin; keyin barcha «nomlar» birlashib, hamma uchun bitta umumiy qoidalar ro‘yxati tuzsin. Qanday qiyinchiliklar chiqdi?