Yevropada ilm-fan kashfiyotlari
Qadimda ko‘pchilik, jumladan milodiy II asrda yashagan yunon olimi Ptolemey, Yer olamning markazi, Quyosh, Oy va yulduzlar Yer atrofida aylanadi deb o‘ylagan. Polshalik astronom Nikolay Kopernik (1473–1543) ko‘p yillik kuzatish va hisob-kitoblar asosida Yer o‘z o‘qi atrofida aylanishini va Quyosh atrofida harakatlanishini yozdi. Uning «Osmon sferalarining aylanishi haqida» kitobi 1543-yilda nashr etildi. Italiyalik olim Jordano Bruno (1548–1600) bu fikrni qo‘llab, olam cheksiz va yulduzlar ham Quyosh kabi bo‘lishi mumkin, deb yozdi; shu va boshqa qarashlari uchun cherkov sudi uni 1600-yilda Rimda o‘limga hukm qildi. Galileo Galiley (1564–1642) o‘zi yasagan teleskop bilan osmonni kuzatdi (1609–1610-yillar): Oydagi tog‘lar va kraterlarni, Yupiterning to‘rtta yo‘ldoshini ko‘rdi. Bu kuzatishlar Kopernik fikrini quvvatladi. 1633-yilda cherkov sudi Galileyni o‘z fikrlaridan voz kechishga majbur qildi va uning umrining oxirigacha uy qamog‘ida yashashiga hukm qildi. Bu hodisalar fan va diniy qarashlar o‘rtasidagi ziddiyatni ko‘rsatadi. Vaqt o‘tib, Kopernik va Galiley fikrlari fanda tan olindi.
«Olam modeli»: to‘p va qog‘oz doiralardan foydalanib, ikki model yasang: Yer markazda va Quyosh markazda. Qaysi model kuzatishlarni yaxshiroq tushuntiradi?