ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

XXI asr — ilm-fan va taraqqiyot asri

Darslar 50 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
50

XXI asr — ilm-fan va taraqqiyot asri

Darslik: 176–179-betlar
MaqsadXXI asrda ilm-fan va texnikaning ahamiyatini, O‘zbekistonda yosh iste’dodlarni qo‘llab-quvvatlashni bilish.
Yangi so‘zlar
ilm-fan · sciencetexnika · technology (machinery)nanotexnologiya · nanotechnologystipendiya · scholarship
Tushuntirish

Ilm — dunyo haqidagi bilimlar tizimi; «fan» so‘zi ham shu ma’noni bildiradi. Texnika esa inson mehnatini yengillashtiradigan mashina va asboblardir. Bir vaqtlar odam ketmon bilan kanal qazigan, keyin ekskavator paydo bo‘ldi. Ilm-fan yutuqlari tufayli samolyotlar, kompyuterlar, internet, uyali telefonlar paydo bo‘ldi. 1961-yil 12-aprelda Yuriy Gagarin birinchi bo‘lib kosmosga uchdi, 1969-yil 20-iyulda odam birinchi marta Oyga qadam qo‘ydi. Tibbiyotda a’zolarni ko‘chirib o‘tqazish va ko‘p kasalliklarni jarrohlik tig‘isiz davolash mumkin bo‘ldi. Bu o‘zgarishlar ilmiy-texnika inqilobi deb ataladi. Nanotexnologiya — juda mayda o‘lchamlarda ishlaydigan texnologiya; u asboblarni kichiklashtirishga imkon beradi, masalan, kichik fleshkaga yuzlab kitob sig‘adi. Hozir sun’iy intellekt va toza energiya kabi yangi sohalar ham rivojlanmoqda. Ilmiy kashfiyotlari uchun olimlar Nobel mukofoti bilan taqdirlanadi: shvetsiyalik Alfred Nobel dinamitni ixtiro qilgan, vasiyatiga ko‘ra mukofot 1901-yildan beriladi. Ilm-fan taraqqiyoti mamlakat kelajagini belgilaydi. O‘zbekiston mustaqillik yillarida yosh iste’dodlarni qo‘llab-quvvatladi: 1997-yilda «Umid» jamg‘armasi tuzilib, yoshlar chet elda o‘qigan; «Iste’dod» jamg‘armasi, Prezident, «Navoiy», «Beruniy», «Kamolot» stipendiyalari ta’sis etilgan. Lekin tabiiy boyliklarning o‘zi yetarli emas — eng muhimi bilim va tafakkur. Sizning ham a’lo o‘qishingiz mamlakat kelajagiga hissa.

1896Nobel vafot etdi1901Nobel mukofoti beriladi1961Gagarin kosmosda1969Odam Oyda
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab fan ko‘rgazmasida o‘quvchilar kitobni ochiq ushlab turuvchi kabi kichik ishni yengillashtiradigan oddiy asbob namunasini ko‘rsatdi. Texnika «buni qanday osonlashtirsa bo‘ladi?» degan savoldan boshlanadi.

Kim ishlatadi

Muhandislar, dizaynerlar, shifokorlar va dehqonlar mehnatni yengillashtiruvchi asboblardan foydalanadi.

Bugun sinab ko‘ring

Uyda sizga noqulay bo‘lgan bir kichik ishni tanlab, uni yengillashtiradigan asbobning rasmini chizing; o‘tkir asbob ishlatmang.

Namunalar
1969 − 1961 = 8: Gagarin parvozidan Oyga qo‘nishgacha 8 yil o‘tgan.
Nobel 1896-yilda vafot etgan, mukofot 1901-yildan beriladi: 1901 − 1896 = 5 yil.
Sinfda faoliyat

«Kelajak ixtirosi»: bir muammoni tanlang (masalan, ko‘cha tozaligi, suv tejash) va uni hal qiladigan ixtiro g‘oyasini chizing. U qanday ishlaydi?

Mashq
1
Ilm va texnika nima?
2
Gagarin va Oyga qo‘nish qachon bo‘lgan?
3
Nobel mukofoti nima va kim ta’sis etgan?
4
O‘zbekistonda yosh iste’dodlarga qanday yordam berilgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBeshinchi sinf qo‘llanmasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →