ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Eng qadimgi odamlar va ularning manzilgohlari

Darslar 6 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
6

Eng qadimgi odamlar va ularning manzilgohlari

Darslik: 19–21-betlar
MaqsadEng qadimgi odamlar (ishbilarmon odam, sinantrop, neandertal, kromanyon) va ularning manzilgohlari haqida bilish.
Yangi so‘zlar
tosh asri · Stone Agesinantrop · Sinanthropus (“Peking man”)neandertal · Neanderthalkromanyon · Cro-Magnon
Tushuntirish

Odamzod bugungi qiyofasiga birdaniga erishmagan; bu bir necha million yillik rivojlanish natijasidir. Eng qadimgi ajdodlarimizning suyaklari avval Janubiy va Sharqiy Afrikadan topilgan. Ular sodda tosh qurol yasagani uchun «ishbilarmon odam» (lotincha Homo habilis) deb atalgan, shuning uchun insoniyat tarixining boshi tosh asri deyiladi. Osiyoda Indoneziyadan pitekantrop (Yava odami), Xitoydan sinantrop (Xitoy odami) qoldiqlari topilgan; sinantroplar tabiiy olovdan foydalanishni o‘rgangan, bu katta yutuq edi. Neandertal odami (Germaniyadagi Neandertal vodiysi nomi bilan atalgan) sovuq iqlimda hayvon terisidan kiyim kiyib, go‘shtni olovda pishirib yegan. Kromanyon odami (Fransiyadagi g‘or nomi bilan atalgan) tashqi qiyofasi bilan bugungi odamga o‘xshagan va «aql-idrokli odam» (Homo sapiens) hisoblanadi. O‘zbekistonda ham qadimgi odamlar izlari topilgan: Farg‘ona vodiysidagi Selung‘ur g‘ori, Surxondaryodagi Teshiktosh g‘ori (neandertal qoldiqlari), Samarqanddagi Siyobcha va Toshkent viloyatidagi Ko‘lbuloq manzilgohlari.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Bir o‘quvchi do‘stiga o‘qishni qanday o‘rganganini bosqichma-bosqich aytib berdi: avval harflar, keyin so‘zlar, so‘ng butun sahifalar. Har bosqichda yangi nima bo‘lganini aytgani sababli hikoya tushunarli chiqdi.

Kim ishlatadi

O‘qituvchilar, murabbiylar va muzey vaqt chizig‘ini tuzuvchilar rivojlanishni bosqichlarga bo‘lib tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror narsani qanday o‘rganganingizni uch bosqichda yozing va har bosqichda nima yangi bo‘lganini qo‘shing.

Namunalar
Tartib: ishbilarmon odam (sodda tosh qurol) → sinantrop (olovdan foydalanish) → neandertal (kiyim, pishirilgan go‘sht) → kromanyon (bugungi odamga o‘xshash).
Selung‘urTeshiktoshSiyobchaKulbulakO‘zbekiston
Nomlar joy nomidan olingan: neandertal — Germaniyadagi vodiy, kromanyon — Fransiyadagi g‘or. O‘zbekistondagi Teshiktosh g‘ori ham shu tariqa mashhur.
Sinfda faoliyat

«Ajdodlar zinapoyasi»: to‘rt guruh to‘rtta qadimgi odam nomini oladi, har biri bitta yutug‘ini chizadi va zinapoya shaklida tartib bilan joylashtiradi.

Mashq
1
Eng qadimgi ajdodlarimizning suyaklari dastlab qayerdan topilgan?
2
Sinantroplar qanday katta yutuqqa erishgan?
3
Teshiktosh g‘origa nima topilgan va bu O‘zbekiston haqida nimani ko‘rsatadi?
4
Nima uchun sovuq iqlim odamlarni kiyim kiyish va go‘shtni olovda pishirishga o‘rgatdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliEski velosiped uchun missiyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →