ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Tarixdan hikoyalar

Yurtimizning buyuk allomalari

Darslar 25 · 1 ta dars · U. Jo‘rayev, Q. Usmonov, A. Nurqulov, G. Jo‘rayeva. Tarixdan hikoyalar, 5-sinf (2-nashr). Cho‘lpon nomidagi nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2015
25

Yurtimizning buyuk allomalari

Darslik: 82–86-betlar
MaqsadAl-Xorazmiy, Ahmad al-Farg‘oniy, Beruniy va Ibn Sino hayoti va jahon fanidagi hissasini bilish.
Yangi so‘zlar
alloma · great scholaralgebra · algebraalgoritm · algorithmastronomiya · astronomy
Tushuntirish

IX–XII asrlar yurtimiz ilm-fanining yuksak davri bo‘ldi. Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy (taxminan 780–850) Xorazmda tug‘ilib, Marv va Bag‘dodda, «Bayt ul-hikma» ilm markazida ishladi. U hind raqamlari (0 dan 9 gacha) yordamida har qanday sonni yozish va to‘rt amalni bajarish qoidalarini tushuntirdi, «Al-jabr val-muqobala» asarida tenglamalar yechishni bayon qildi; «algebra» so‘zi shu asar nomidagi «al-jabr»dan, «algoritm» so‘zi esa uning nomidan kelib chiqqan. Ahmad al-Farg‘oniy (VIII asr oxiri – IX asr boshida Farg‘ona vodiysida tug‘ilgan) Bag‘dodda astronomiya, matematika va geografiya bilan shug‘ullandi; uning astronomiya kitobi XII asrda lotin tiliga tarjima qilindi, Yevropada u «Alfraganus» nomi bilan mashhur bo‘ldi. Abu Rayhon Beruniy (973–1048) Xorazmning Kat shahrida tug‘ilgan, astronomiya, matematika, geografiya, mineralogiya, tarix va tillarni o‘rgangan; «Qadimgi xalqlardan qolgan yodgorliklar» va «Hindiston» asarlari tarix uchun muhim manba. Abu Ali ibn Sino (980–1037) Buxoro yaqinidagi Afshona qishlog‘ida tug‘ilgan; uning «Tib qonunlari» kitobi lotin tiliga tarjima qilinib, Yevropa universitetlarida bir necha asr darslik bo‘lgan, u Yevropada «Avitsenna» nomi bilan tanilgan.

Hozirgi chegaralarXorazm (Xiva)MarvBuxoroBag‘dodFarg‘onaO‘zbekiston
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabdagi fan to‘garagida turli sinf o‘quvchilari bir masalani birgalikda yechdi va har biri o‘z fikrini qo‘shdi. Darsda aytilishicha, bizning yurtdan chiqqan olimlar ham uzoq shaharlarda, masalan Bag‘doddagi «Hikmat uyi»da boshqa olimlar bilan ishlagan.

Kim ishlatadi

Tadqiqotchilar, universitet o‘qituvchilari va tarjimonlar boshqa mutaxassislar bilan birga ishlab, bilimni bo‘lishadi.

Bugun sinab ko‘ring

Ikki do‘stingiz yoki oila a’zolaringiz bilan bitta topishmoqni birga yeching va har biri nima qo‘shganini payqang.

Namunalar
Algoritm so‘zi al-Xorazmiy ismidan, algebra esa uning kitobidagi «al-jabr» so‘zidan kelib chiqqan.
AllomaYillari
al-Xorazmiytaxm. 780–850
Beruniy973–1048
Ibn Sino980–1037
Ibn Sino 980-yilda tug‘ilib 1037-yilda vafot etgan, ya’ni taxminan 57 yil umr ko‘rgan.
Sinfda faoliyat

«Alloma kartochkasi»: to‘rt kartochkaga alloma ismini, boshqa to‘rttasiga asarini yozing va juft-juft moslang; so‘ng har bir asarning ahamiyatini bir gapda ayting.

Mashq
1
Al-Xorazmiy hind raqamlari haqida nimani isbotlagan?
2
Ahmad al-Farg‘oniy Yevropada qanday nom bilan mashhur edi?
3
Beruniyning tarix uchun muhim ikki asarini ayting.
4
Ibn Sino qaysi sohada, qaysi kitobi bilan mashhur?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliMashq uchun eng yaxshi yo‘lHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →