🎯 Missiya: Sinf yo‘nalish o‘yini uchun qaysi marshrutni tanlaymiz — A, B yoki C — va nega?
Bu qurilmada o‘zbekcha ovoz yo‘q: so‘zlar ekranda birma-bir yonadi.
Dushanba
S
Sinf rahbariJuma kuni sinfimiz «Kompas yo‘li» yo‘nalish o‘yinini o‘tkazadi. Vaqt — 60 daqiqa, yo‘lda 6 ta stansiya, har birida 2 daqiqa topshiriq. Qaysi marshrutni tanlashni jamoa hal qiladi.
M
MalikaOchiq tekislikda osmon yerga tutashgandek ko‘rinadigan chiziq — . Uning 4 asosiy va 4 oraliq tomoni bor. Aniq yo‘nalish uchun ishlatiladi.
A
AnvarAzimut — shimol yo‘nalishi bilan buyumga yo‘nalish orasidagi burchak; bilan topiladi va shimoldan soat mili bo‘ylab sanaladi: shimol 0°, sharq 90°, janub 180°, g‘arb 270°, janubi-sharq 135°.
J
JasurMasofani qadamlab o‘lchaymiz. Qadam uzunligi: 100 m ni yurib, 10 000 sm ni qadamlar soniga bo‘lamiz. Men 125 qadam yurdim: 10 000 : 125 = 80 sm.
Z
ZarinaYuruvchi odam o‘rtacha soatiga 5 km yuradi, ya’ni 1 km ga 12 daqiqa. Stansiyalarga 6 · 2 = 12 daqiqa ketadi, yurishga 60 − 12 = 48 daqiqa qoladi: 48 : 12 = 4 km.
Siz
Demak, yo‘l uzunligi 4 km dan oshmasligi kerak. Yozib qo‘yaman.
🔑 Kalit: Soatiga 5 km, ya’ni 1 km — 12 daqiqa. 60 − 6·2 = 48 daqiqa yuramiz: 48 : 12 = 4 km. Marshrut 4 km dan uzun bo‘lmasin.
A
Anvar28 o‘quvchini 6 tadan jamoaga bo‘lamiz: 28 : 6 = 4 va qoldiq 4. Ya’ni 28 = 6 · 4 + 4.
M
MalikaBunda 28 — bo‘linuvchi, 6 — bo‘luvchi, 4 — , 4 — . Qoldiq doim bo‘luvchidan kichik: 4 < 6. Demak, jamoalar soni 4 + 1 = 5.
J
JasurMarshrutlarni o‘lchadim. Qadam 80 sm. A: 5000 qadam, B: 3750 qadam, C: 6250 qadam. Qulay hisoblaymiz: 3750 · 80 = (3000 + 750) · 80 = 240 000 + 60 000 = 300 000 sm.
Z
ZarinaTaqsimot qonuni: (a + b) · c = a · c + b · c. C: 6250 · 80 = 6000 · 80 + 250 · 80 = 480 000 + 20 000 = 500 000 sm. A: 5000 · 80 = 400 000 sm.
Siz
100 000 sm = 1 km. Demak, A — 4 km, B — 3 km, C — 5 km.
Matematika
🔒Qulf 2: Qadamlar va jamoalar
Topshiriq: 6250 · 80 ni qulay hisoblasak necha sm chiqadi?
🔑 Kalit: Qadam 80 sm. A: 5000 qadam = 400 000 sm = 4 km. B: 3750 qadam = 3 km. C: 6250 qadam = 5 km.
Seshanba
Z
ZarinaMarshrut xaritasidagi yozuvlar uchun imlo qoidalarini eslayman. «Bayroq» + -i = «bayrog‘i»: q o‘rniga g‘ yoziladi.
M
Malika: k bilan tugagan so‘zga egalik qo‘shimchasi qo‘shilsa, g yoziladi: eshik — eshigi, tilak — tilagim. «Idrok», «huquq» kabi ba’zi so‘zlarda almashish bo‘lmaydi.
A
Anvar-ga qo‘shimchasi so‘z oxiriga qarab g, k, q bilan yoziladi: uyga, eshikka, bayroqqa. «Yonbosh», «tinmay»da n yoziladi, m eshitilsa ham.
J
Jasur — bitta havo zarbi bilan aytiladigan tovush. Har bo‘g‘in bitta unliga tayanadi: kom-pyu-ter — 3 unli, 3 bo‘g‘in. Unli bilan tugasa — , undosh bilan tugasa — : A-zim.
Siz
Takrorlaymiz: 6 unli, 24 undosh; fonetik hodisalar — tovush ortishi (bunga), tushishi (shahrim) va almashishi (yuragi).
Ona tili
🔒Qulf 3: Bayroqqa yetgan g‘olib
Topshiriq: «Bayroq» so‘ziga -i qo‘shilsa qanday yoziladi?
Z
Zarina4-stansiyada savol: o‘simlik va hayvon hujayrasi qanday farq qiladi? — tiriklikning eng kichik birligi, barcha tirik organizm hujayralardan iborat.
A
AnvarHujayralar vazifasiga qarab turli shaklda: qizil qon hujayralari kislorod tashiydi, oq qon hujayralari mikroblardan himoya qiladi, nerv hujayralari impuls o‘tkazadi.
M
MalikaShakllangan si yo‘q organizmlar — prokariotlar (bakteriyalar), yadroli bo‘lsa — eukariotlar (zamburug‘, o‘simlik, hayvon). Eukariot hujayrada 3 asosiy qism: membrana, sitoplazma va yadro.
J
JasurO‘simlik hujayrasida yana sellyuloza devori, lar va katta bor. Hayvon hujayrasida devor va plastida yo‘q, vakuolalar kichik.
Siz
Hujayralar guruhi — to‘qima, to‘qimalar — a’zo, a’zolar — organizm.
Biologiya
🔒Qulf 4: Hujayra stansiyasi
Topshiriq: Qismlarni guruhla.
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
Faqat o‘simlik hujayrasida
Ikkalasida ham
Chorshanba
Z
ZarinaMarshrut maskoti — Kompas robot! Chizdim: “This robot has a big, square head.” O‘lcham, shakl, rang tartibida: “a small round green head”.
M
MalikaTana a’zolari: head, body, arm, leg, eye, ear, nose, mouth. Ko‘plikda son sifatdan oldin: “two long arms”, “four short legs”.
A
AnvarOdamni ham tasvirlaymiz: “My uncle is tall and strong.” “What does she look like?” — “She’s tall and thin. She has blue eyes.” Inkor: “She isn’t tall.”
J
JasurTopishmoq o‘yin: “Is this robot A?” — “Yes, it is.” / “No, it isn’t.” Tall ≠ short.
Ingliz tili
🔒Qulf 5: The Compass robot
Topshiriq: Gapni tuz: so‘zlarni tartib bilan bos.
So‘zlarni tartib bilan bosib, gapni yig‘ing
Ithastwolongarms.
J
JasurQo‘l bilan chizgan marshrut sxemamni bilan kompyuterga kiritdim. Skaner qog‘ozdagi rasm yoki matnni kompyuterga nusxalaydi.
Z
Zarina esa kompyuterdagi rasmni qog‘ozga chiqaradi. Katta plakatlar uchun plotter, yuqoridan ko‘rsatish uchun proyektor kerak.
A
AnvarQo‘shimcha qurilmalarsiz kompyuter ishlaydi, ular bilan esa ko‘p ish qiladi. Kiritish: skaner, mikrofon, veb-kamera. Chiqarish: printer, proyektor, karnay. Ikkalasi: .
M
MalikaXaritada yozilgan: A marshrut 6 ta stansiyadan o‘tadi, B marshrut — faqat 4 tasidan, C marshrut — 6 tasidan, lekin eng uzun.
Siz
Naushnikni o‘rtacha ovozda tinglaymiz: baland tovush eshitishga zarar.
Informatika
🔒Qulf 6: Xaritani chop etamiz
Topshiriq: Qurilmalarni guruhla.
So‘zni to‘g‘ri qutiga sudrang (yoki so‘zni, keyin qutini bosing)
Kiritish
Chiqarish
Ikki tomonlama
🔑 Kalit: Xarita: A marshrut 6 ta stansiyadan o‘tadi, B marshrut faqat 4 tasidan, C marshrut 6 tadan o‘tadi, ammo eng uzun.
A
AnvarStansiya belgilarini yog‘ochdan yasaymiz. Yog‘och yengil, mustahkam, ishlash oson, issiqlikni yomon o‘tkazadi. Kamchiligi: namlikdan egiladi, yonadi, chiriydi.
M
MalikaDaraxt kesimidagi lar soni uning yoshini ko‘rsatadi. Yog‘och ustaxonasida har o‘quvchining doimiy ish joyi bor; ish joyi va yo‘laklar to‘sib qo‘yilmaydi.
J
JasurXavfsizlik: ish kiyimi tugmalangan, nosoz asbob o‘qituvchiga aytiladi, asbobning o‘tkir qismi o‘zingizdan va boshqalardan teskari qaratiladi. Yog‘och va qipiq tez yonadi.
Z
ZarinaG‘olib jamoaga mis — oval mis patnis — sovg‘a qilamiz. Mis ustalar — idish devoriga mayda teshiklar ochib hosil qilingan to‘rsimon bezak yasashgan.
M
MalikaMis buyumlar: — qo‘l yuvish uchun, — katta xumdan suv olish uchun dasta, nondon — non issiq turishi uchun.
Texnologiya
🔒Qulf 7: Belgilar va mis kubok
Topshiriq: Asbob nosoz ekanini sezsangiz, nima qilasiz?
Payshanba
Z
Zarina3-stansiyada ertak topshirig‘i. — xalq og‘zaki ijodining eng qadimgi shakllaridan biri: tasavvur va hayotga asoslangan, tarbiyaviy ahamiyatli hikoya.
A
AnvarErtaklar to‘rt xil: hayvonlar haqidagi, sehrli, maishiy va satirik. Ba’zi joylarda ertakni matal, ushuk, varsaki yoki cho‘pchak ham deyishadi.
M
MalikaBiz «Uch og‘a-ini botirlar» ertagini o‘qidik. Uni hikoya qilib o‘tirmaymiz: darslikdagi pand-nasihatlarni muhokama qildik.
J
JasurStansiyada jamoa bo‘lib, 2 daqiqada o‘z ertagini to‘qiydi. Kitobdagini ko‘chirish mumkin emas!
Adabiyot
🔒Qulf 8: Ertak bekati
Topshiriq: Qaysi biri ertak turi emas?
A
Anvar5-stansiyada yozuv tarixi. — fikr va xabarlarni uzatish uchun yozma belgilar tizimi. Uning orqali o‘tmish tajribasi keyingi avlodlarga yetgan.
M
MalikaAvval eslatma belgilari (toshcha yoki chig‘anoqlar bilan miqdor), predmet yozuvi (non va tuz — do‘stlik belgisi), rasm yozuvi, keyin so‘z yozuvi: va shumer i.
Z
ZarinaSo‘z yozuvida belgilar ko‘p edi, ularni yodlash qiyin. Shuning uchun — harflar tizimi — o‘ylab topilgan. «Alifbo» «alif» va «be» harflaridan.
J
JasurDunyodagi eng qadimgi alifbolardan biri — finikiyaliklarniki, miloddan avvalgi II ming yillikda, 22 harf, o‘ngdan chapga yozilgan. Lotin va kirill yozuvi undan kelib chiqqan. Bugungi o‘zbek alifbosi lotin yozuviga asoslangan.
Tarixdan hikoyalar
🔒Qulf 9: Yozuv bekati
Topshiriq: Alifbo nega o‘ylab topilgan?
M
MalikaStansiya topshirig‘i rus tilida: «Сейчас мы смотрим на компас. Завтра мы будем читать карту.» Hozirgi zamon: «делаю, делаешь, делает, делаем, делаете, делают».
ZarinaKelasi zamon: davomli ish uchun «буду, будешь, будет, будем, будете, будут» + infinitiv: «буду читать». Tugallangan ish uchun oddiy shakl: «покажу, посмотрю». «Буду прочитаю» demaymiz!
Sinf rahbariJuma. Marshrutlar: A — 4 km, B — 3 km, C — 5 km. Vaqt 60 daqiqa, stansiyalar 6 ta. Kalitlaringizni solishtiring.
J
JasurC bo‘lmaydi: 5 km uchun 5 · 12 = 60 daqiqa yurish kerak, stansiyalar bilan 72 daqiqa — 60 dan ko‘p.
A
AnvarB — 3 km, 36 daqiqa, vaqtga sig‘adi, lekin u 6 ta stansiyadan faqat 4 tasidan o‘tadi. O‘yin to‘liq bo‘lmaydi.
M
MalikaA — 4 km: 4 · 12 = 48 daqiqa yurish + 12 daqiqa topshiriq = 60 daqiqa. Hamma 6 stansiya bor!
Z
ZarinaBirinchi bo‘lak sharqqa, azimuti 90°. Hamma kompasni tekshiradi 🧭
Siz
Tanlov qilindi: A marshrut. Hisobotni yozamiz.
Geografiya
🔒Qulf 11: Qaror: A marshrut
Topshiriq: Qaysi kalit C marshrutni rad etdi?
★
Bir haftani bir hikoyada takrorlading!
Bu hikoya 10 ta fanni birlashtirdi.
MatematikaOna tiliIngliz tiliInformatikaTexnologiyaAdabiyotBiologiyaGeografiyaRus tiliTarixdan hikoyalar
0 / 14 yulduz
Jamoa hisoboti
«Kompas yo‘li»: A marshrut tanlandi
Jamoamiz uchta marshrutni solishtirdi. Odam soatiga o‘rtacha 5 km yuradi, ya’ni 1 km — 12 daqiqa. 6 stansiyaga 12 daqiqa ketadi, yurishga 48 daqiqa qoladi: bu 4 km. Qadam 80 sm: A marshrut 5000 qadam, ya’ni 4 km va 6 stansiya. B qisqa, lekin 4 stansiyadan o‘tadi; C 5 km, uzoq. Shuning uchun A ni tanladik.
— 5-B jamoa
Topilgan kalitlar
Soatiga 5 km, ya’ni 1 km — 12 daqiqa. 60 − 6·2 = 48 daqiqa yuramiz: 48 : 12 = 4 km. Marshrut 4 km dan uzun bo‘lmasin.
Qadam 80 sm. A: 5000 qadam = 400 000 sm = 4 km. B: 3750 qadam = 3 km. C: 6250 qadam = 5 km.
Xarita: A marshrut 6 ta stansiyadan o‘tadi, B marshrut faqat 4 tasidan, C marshrut 6 tadan o‘tadi, ammo eng uzun.
Yulduzli savollar
17 : 5 ni qoldiqli bo‘lsak, qoldiq qancha?
Shimoldan soat mili bo‘ylab 90° qaysi tomonni bildiradi?
O‘ylab ko‘r: odam o‘rtacha soatiga 5 km yursa, 2 soatda necha km yuradi?