N. Zabolotskiy va M. Sholoxov

Mixail Aleksandrovich Sholoxov 1905-yil 11-mayda Don bo‘yidagi Kruzhilin xutorida (Vyoshenskaya kazak qishlog‘i, hozirgi Rostov viloyati) tug‘ilgan. Gimnaziyada o‘qigan (urush va inqilob yillari sababli uni tugatolmagan), so‘ng o‘qishni davom ettirish uchun Moskvaga kelgan, lekin o‘qishga kira olmagan va ko‘p kasblarni almashtirgan; shunga qaramay, o‘z ustida ishlashga doim vaqt topgan. Birinchi asarlari 1923-yilda bosilgan; 1926-yilda «Донские рассказы» va «Лазоревая степь» to‘plamlari chiqqan, 1927-yilda «О Колчаке, крапиве и прочем». Katta shuhratni «Тихий Дон» romani (1928–1940) keltirgan; u ko‘p tillarga tarjima qilingan, 1965-yilda Nobel mukofoti berilgan. 1941–1945-yillarda Sholoxov harbiy muxbir bo‘lgan. Urushdan keyin «Судьба человека» (1956) hikoyasini yozgan — oddiy rus askari Andrey Sokolov taqdiri haqida. Bu — xotira-hikoya: sobiq askar tasodifiy suhbatdoshiga hayotini aytib beradi. Kitobga ko‘ra, Sokolov asirlikda azob chekkan, qochib qutulgan; xotini va qizi Voronejga bomba tushganda halok bo‘lgan; yagona umidi — o‘g‘li Anatoliy edi, lekin u 9-mayda, urushning oxirida halok bo‘lgan. Parcha — urushdan keyingi hayoti haqida. Sokolov o‘g‘lini nemis yerida dafn etib, Voronejga qaytishni xohlamaydi va Uryupinskdagi do‘stinikiga boradi, haydovchi bo‘lib ishlaydi. Choyxona yonida och, yupun bolani — Vanyushani — ko‘radi; u yetim: otasi frontda halok bo‘lgan, onasi poyezdda bomba tufayli o‘lgan. Sokolov bolaga «Men sening otangman» deydi; Vanya sevinchdan uning bo‘yniga osilib, «Men bilardim, sen topasan» deb yig‘laydi. Sokolov uni yuvintiradi, kiyintiradi, birga uxlaydi; ko‘p yillar ichida birinchi marta tinch uxlaydi. Noyabrda sigirni urib yuborgani sabab haydovchilik guvohnomasini yo‘qotadi; qishda duradgor bo‘lib ishlaydi, keyin Vanya bilan Kasharyga jo‘naydi. Yuragi og‘riydi, har tun halok bo‘lgan oilasini tushida «tikanli sim ortida» ko‘radi; kunduz esa o‘zini tutadi. Hikoya muallifi ular bilan xayrlashadi va oxirida bola bukilmas iroda egasi bo‘lib o‘sishiga umid bildiradi. Asosiy g‘oya: urush insonni sindira olmadi — mehr va mas’uliyat uni hayotda ushlab turadi.