Darslar 10–11 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
11
Qadimgi maqollar haqida
Darslik: 1-qism, 68–69-betlar
MaqsadMaqollarning mavzulari, tuzilishi va tarbiyaviy ahamiyatini tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
mazmun · content, meaningixchamlik · brevity, compactnessqarshilantirish · antithesis, contrasttarbiyaviy ahamiyat · educational value
Tushuntirish
Darslikka ko‘ra, qadimgi maqollar mavzu jihatidan ham, tuzilishi jihatidan ham xilma-xil: ularda vatan, vatanparvarlik, adolat, mehnatsevarlik, aql-tafakkurni ulug‘lash, mardlik, vafodorlik, rostgo‘ylik, kamtarlik, sabr va chidam maqtaladi, salbiy xislatlar esa qoralanadi. Ular tabiat va jamiyatdagi qonuniyatlarni ham ko‘rkam ifodalarda qayd etadi. «Ko‘k ko‘rdi, keragu yazti» kabi maqol ikki qismdan iborat bo‘lib, bir ishning sababi sifatida boshqa bir bahona ko‘rsatilishi bilan nomaqbul inson xislatini aniq ko‘rsatadi. «Uma kelsa, qut kelar»da esa mehmon bilan baraka kelishi va qo‘noqni malol olmasdan kutish ta’kidlanadi. Maqollar sodda va ixcham bo‘lgani uchun faqat o‘z zamonida emas, bugun ham katta tarbiyaviy va badiiy ahamiyatga ega.
Namunalar
Misol: «Tulum anutsa, qulun bulur; tulum unutsa, bolun bo‘lur» maqolida ikki qism bir-biriga qarshi qo‘yilgan: tayyorgarlik – ozodlik, e’tiborsizlik – asirlik. Bu qarshilantirishdir.
Misol: «Ardam bashi – til» maqoli bir necha so‘zda katta fikr aytadi: til – fazilatlar manbayi. Bu ixchamlikka misoldir.
Sinfda faoliyat
Maqol mashqi: bir maqolni tanlab, uning mavzusini, tuzilishini (nechta qism) va qaysi hayotiy holatga mos kelishini 3 gapda ayting.