ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

«Abulfayzxon» fojiasi tahlili

Darslar 38 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
38

«Abulfayzxon» fojiasi haqida

Darslik: 2-qism, 31–34-betlar
Maqsad«Abulfayzxon» fojiasining tarixiy asosi, obrazlar tizimi va asosiy g‘oyasini tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
tarixiy asar · historical workramziy obraz · symbolic characterziddiyat · conflictxiyonat · betrayal, treason
Tushuntirish

«Abulfayzxon» 1924-yilda chop etilgan; voqealar XVIII asrda Buxoroda ashtarxoniylar sulolasi tugab, mang‘it amirlari kelgan murakkab davrda kechadi, shu bois muallif haqiqiy tarixiy shaxslar bilan birga to‘qima va ramziy obrazlardan ham foydalangan. Darslikka ko‘ra, asar «podshohlik – qon bilan sug‘orilaturg‘on bir og‘och» fikriga qurilgan: taxt orzusi odamni ko‘r, qalbni nochor qiladi. Tarixiy ma’lumotga ko‘ra, Abulfayzxon taxtga akasining hayoti evaziga chiqqan va oxir-oqibat o‘z atrofidagi ikkiyuzlamachilar va kaltabinligi tufayli mag‘lub bo‘ladi; asarning bosh g‘oyasi zulmga qurilgan tuzum inqirozga mahkumligidir. Hakimbiy Eron shohi Nodirshoh bilan yashirin aloqa o‘rnatadi, o‘g‘li Rahimbiyni taxtga ko‘tarish va’dasini oladi, ko‘zi ojiz Ibrohimbiy esa adolat tarafida turib, qurultoy chaqirishni taklif qiladi va Rahimbiyning taxti uning bolalariga yuqmasligini aytadi. Eng kuchli timsollardan biri – Xayol; shaxmat o‘yini esa asardagi kuch kurashining ramzi.

AbulfayzxonHakimbiyRahimbiyNodirshohtarixiy shaxslarXayol (Siyovush)ramziy obraz«Abulfayzxon»obrazlari
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Sinf spektaklni muhokama qilib, voqealarning sabablarini topdi. O‘quvchilar «qaysi qaror boshqacha bo‘lsa, oqibat ham o‘zgarar edi?» deb o‘yladi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar, tahlilchilar va rahbarlar qaror va uning oqibatini o‘rganib, saboq chiqaradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi bir qaroringizning sababini va oqibatini ikki jumlada yozing.

Namunalar
Misol: Hakimbiy Nodirshoh bilan yashirin muzokara olib borishi vatanparvarlik nuqtayi nazaridan oqlanmaydi – muallif uni xoinlik sifatida tasvirlaydi.
Misol: Uchinchi pardada Nodirshoh «har o‘lkani urushib olish siyosat emas, do‘st topish yaxshiroq» deganda, mahalliy hamkorlar orqali egallash taktikasini ochib beradi.
Sinfda faoliyat

Obrazlar xaritasi: fojiadagi 8 qahramonni «xon tarafi – xoinlar – haqiqat tarafi» uch guruhga ajrating va har birining o‘rnini bir gapda izohlang.

Mashq
1
Asar qaysi yilda chop etilgan va qaysi tarixiy davrni aks ettiradi?
2
Hakimbiy obrazi orqali muallif nimani ko‘rsatadi?
3
Ibrohimbiy Rahimbiyga qanday ogohlantirish beradi?
4
Nima uchun shaxmat o‘yini dramaning boshida keltirilgan?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliOchiq eshiklar kuni rejasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →