ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Mahmud Koshg‘ariy va «Devon» parchalari

Darslar 4–5 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
4

Mahmud Koshg‘ariy

Darslik: 1-qism, 52–53-betlar
MaqsadMahmud Koshg‘ariyning hayoti, davri va ilmiy xizmatlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
qomusiy olim · encyclopaedic scholartilshunos · linguistqoraxoniylar · the Karakhanids, a Turkic dynastylug‘at · dictionary
Tushuntirish

Mahmud Koshg‘ariy XI asrda, Qoraxoniylar davlati gullagan davrda Bolasog‘un shahrida tug‘ilgan; to‘liq ismi Mahmud ibn Husayn ibn Muhammad. Darslikka ko‘ra, uning otasi Issiqko‘l atrofidagi Barskon shahridan edi. Dastlabki ustozlaridan biri qashqarlik Husayn xalifa bo‘lgan, keyinchalik u Buxoro, Samarqand, Marv, Nishopur va Bag‘doddagi maktab-madrasalarda o‘qib, ilmini oshirgan. U turkiy tilning grammatikasini ishlab chiqqan va turkcha-arabcha lug‘atning ilk namunasini yaratgan birinchi tilshunos olim sifatida tanilgan. Muallifning o‘z so‘zlariga ko‘ra, u turkiy xalqlarning shahar, qishloq va yaylovlarini ko‘p yillar kezib, so‘zlarni to‘plagan. Asarida geografiya, botanika, etnografiya, folklor va tarixga oid ma’lumotlar ham bo‘lgani uchun uni qomusiy olim deb ataydilar.

turkiy tilgrammatikasiturkcha-arabchalug‘atgeografiya,folklor,tarixMahmudKoshg‘ariy –qomusiy olim
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Uzoq vaqt bir ish ustida sabr bilan ishlagan insonning hayotini o‘qigan o‘quvchi o‘z katta vazifasini kichik qismlarga bo‘ldi. Har kuni bir qismni bajarib, ish oxirigacha yetdi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar, jurnalistlar va o‘qituvchilar insonlarning hayot yo‘lini o‘rganib, undan ibrat oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun biror kattadan o‘z ishida eng qiyin bo‘lgan narsa nima ekanini so‘rab, javobini daftarga yozing.

Namunalar
Misol: Koshg‘ariy turkiy so‘zlarning ma’nosini arab tilida izohlaydi va misol sifatida xalq she’rlari, maqollardan keltiradi. Shu tufayli «Devon» faqat lug‘at emas, adabiy manba hamdir.
Misol: Koshg‘ariy asar uchun materialni ko‘p yillar davomida turkiy qabilalar yashagan joylarni kezib to‘plagan. Bu uning yig‘ilgan ma’lumotlarga tayanuvchi tadqiqotchi ekanini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Xaritada Bolasog‘un, Qashqar, Buxoro, Samarqand, Marv, Nishopur va Bag‘dod o‘rnini toping va olimning ta’lim yo‘lini chiziq bilan bog‘lang.

Mashq
1
Mahmud Koshg‘ariy qayerda tug‘ilgan va qaysi davlat davrida yashagan?
2
Olim qaysi shaharlarda ilm olgan?
3
Agar bugungi tilshunos turli shevalarni o‘rganmoqchi bo‘lsa, Koshg‘ariyning qaysi ish usulidan o‘rnak ola oladi?
4
Nima uchun Koshg‘ariyni qomusiy olim deb ataydilar?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliZarinaning anjuman mavzusiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →