☰ Mundarija · Adabiyot

«Kecha va kunduz» romani haqida

Darslar 41 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
41

«Kecha va kunduz» romani haqida

Darslik: 2-qism, 58–62-betlar
Maqsad«Kecha va kunduz» romanining yaratilish tarixini, mavzusini va badiiy uslubini tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
epigraf · epigraphlirik kayfiyat · lyrical mooddetal · detailobrazlar tizimi · system of characters
Tushuntirish

Cho‘lpon shoir sifatida mashhur bo‘lsa-da, «Qurvoni jaholat», «Qor qo‘ynida lola», «Novvoy qiz», «Oydin kechalarda» kabi hikoyalar yozgan; 1930-yillarda esa ikki qismli «Kecha va kunduz» romani ustida ishlagan. Birinchi qism 1936-yilda alohida kitob bo‘lib chiqdi, ikkinchi qismning taqdiri noma’lum qoldi; qatag‘ondan keyin roman uzoq yillar o‘qishga taqiqlandi va yarim asrdan keyin o‘quvchiga qaytdi. Romanda XX asr boshlaridagi Turkiston muhiti, chor mustamlakachiligining ichdan yemirilishi, mahalliy amaldorlarning razilligi hamda o‘zlikni anglash, ma’rifat va hurlik kabi masalalar qalamga olinadi; Akbarali mingboshi, Miryoqub epaqa kabi obrazlar bor, Zebining qismati esa o‘quvchini larzaga soladi. Uslub lirik: epigraf, bahor tasviri, oy va yulduz timsollari, Razzoq so‘fi portretidagi aniq detallar (kamgapligi, nutqi, xotinini «Fitna» deyishi) qahramon xarakterini ochadi.

Namunalar
Misol: Epigraf «Hamal keldi – amal keldi» bahor va yangilanish ruhini beradi, parchadagi bahor tasviri esa Zebining uyg‘onayotgan tuyg‘ulari bilan uyg‘unlashadi.
Misol: So‘fining «ovoz» haqidagi sharti – kichik detal, lekin keyingi voqealar bilan bog‘lanib, qiz taqdirini hal qiluvchi element bo‘ladi.
Sinfda faoliyat

Detal izlash: Razzoq so‘fi tasvirida beshta detalni topib, har birining u haqda nimani ochib berishini yozing.

Mashq
1
«Kecha va kunduz» romanining birinchi qismi qachon chop etilgan?
2
Roman qanday sabab bilan uzoq yillar o‘quvchiga yetib bormagan?
3
Epigraf bilan romanning boshlanishi qanday bog‘liq?
4
Nima uchun Cho‘lponning nasrida lirik kayfiyat seziladi?