☰ Mundarija · Adabiyot

«Inson» qasidasi va «Ruhlar isyoni» tahlili

Darslar 44–45 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
44

«Inson» va «Yaxshidir achchiq haqiqat»

Darslik: 2-qism, 74–76-betlar
MaqsadErkin Vohidovning «Inson» qasidasi va «Yaxshidir achchiq haqiqat» she’rining mazmunini hamda g‘oyasini tushunish.
Yangi so‘zlar
qasida · qasida, a long poem of praise or reflectionlirik qahramon · lyric herozid qo‘yish · contrastnido · exclamation, appeal
Tushuntirish

«Inson» (1973) qasidasida shoir insonni koinot va yer mulkining hukmdori, karvon boshlig‘i va posboni deb ulug‘laydi, ayni paytda uning ziddiyatli tabiatini ham ko‘rsatadi: inson ham xayr, ham kin, ham adolat, ham adovat manbayi bo‘la oladi. Har bandda «inson o‘zing» takrori unga bevosita murojaat ohangini beradi; sayyoralarga yo‘l topgan ilm-fanning kuchi va undan keladigan xavf haqida ogohlik bor. Qasida oxirida inson o‘z olamini bo‘ston qilishi, uyg‘onishi va chinakam inson bo‘lib qolishi kerakligi aytiladi. «Yaxshidir achchiq haqiqat» she’rida esa shirin yolg‘ondan ko‘ra achchiq haqiqat yaxshiligi ta’kidlanadi, shoir esa boshiga qilich kelsa ham rostni aytishga undaydi; she’r jasorat va halollik g‘oyasiga qurilgan.

Namunalar
Misol: «Inson»dagi «sayyoralarga yo‘l topgan, ammo oqibatdan hayron» tasvir – ilmning ikki yuzi: taraqqiyot ham, xavf ham.
Misol: «Achchiq haqiqat – shirin yolg‘on» juftligi tazod (zid qo‘yish) bo‘lib, she’rning bosh g‘oyasini kuchaytiradi.
Sinfda faoliyat

Qiyoslash: «Inson» qasidasining bir bandidan inson fazilatlari va kamchiliklarini ikki ustunda yozing va «yaxshidir achchiq haqiqat» g‘oyasiga bog‘lang.

Mashq
1
«Inson» qasidasi qachon yozilgan va uning asosiy g‘oyasi qanday?
2
Qasidada «inson o‘zing» takrorining badiiy vazifasi nima?
3
«Yaxshidir achchiq haqiqat» she’rida qanday tazod bor?
4
Nima uchun achchiq haqiqat shirin yolg‘ondan afzal deyiladi? Hayotiy misol bilan javob bering.