☰ Mundarija · Adabiyot

Alp Er To‘nga marsiyasi va marsiya janri

Darslar 7–9 · 3 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
7

Alp Er To‘nga marsiyasi

Darslik: 1-qism, 61–62-betlar
Maqsad«Alp Er To‘nga marsiyasi»ning mazmunini va undagi qayg‘u ifodasini tushuntirish.
Yangi so‘zlar
marsiya · elegy, a lyric poem of mourningqahramon · herotuzoq · trap, snareg‘am-qayg‘u · grief, sorrow
Tushuntirish

Marsiya Alp Er To‘nganing o‘limidan keyingi chuqur qayg‘uni ifodalaydi va to‘rt misrali bandlardan tuzilgan. Birinchi bandda so‘zlovchi qahramon vafot etdimi, dunyo yolg‘iz qoldimi, deb so‘raydi va zamonni uning o‘chini olgan kuch sifatida tasvirlaydi. Keyingi bandlarda zamon odamning kuchini kamaytiradi, bilimdonlar ezilib, odob zaiflashadi, deyiladi. Beklar otlarini horitib kelib, g‘amdan so‘lgan yuz bilan motam tutadi, xalq esa bo‘ridek uvillab, yoqasini yirtib yig‘laydi. Keyingi bandlarda lirik qahramon qayg‘u uning yuragini o‘rtaganini aytadi; shu tariqa shaxsiy va umumxalq motami birlashadi.

Namunalar
Misol: «Beklar otini charchatdi» deyilishi motamga uzoqdan, tinmay kelinganini ko‘rsatadi; bu ichki qayg‘uni tashqi belgi orqali ifodalashdir.
Misol: Odamlarning bo‘ridek uvillashi va yoqa yirtishi yo‘qotishning haddan tashqari og‘irligini bildiradi va xalqning qahramonga muhabbatini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Marsiyadagi bandlarni mazmuniga ko‘ra sarlavhalang: bandlar ketma-ketligi bo‘yicha uch-to‘rtta qisqa sarlavha yozing.

Mashq
1
Marsiya nimaga bag‘ishlangan?
2
Beklar va xalqning qayg‘usi qanday tashqi belgilarda ko‘rinadi?
3
«Zamon uning o‘chini oldi» deyilishi marsiyada qanday ma’no beradi?
4
Nima uchun shoir bilimdonlar ezilgani va odob zaiflashganini ham eslaydi?