☰ Mundarija · Adabiyot

Istiqlol davri nasri

Darslar 51–52 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
51

Mustaqillik davri nasri

Darslik: 2-qism, 105–106-betlar
MaqsadMustaqillik davri o‘zbek nasrining xususiyatlari, mavzulari va yo‘nalishlarini bilish.
Yangi so‘zlar
epopeya · epic cycle (epopeya)qissa · novella (qissa)hujjatli-publitsistik asar · documentary-journalistic workserqatlam ma’no · multi-layered meaning
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, nasr ko‘lami va tasvir imkoniyatlarining kengligi bilan ajralib turadi; roman va qissalar orqali ma’lum davrning ijtimoiy-tarixiy hayotini, odamlar turmushini va his-tuyg‘ularini tasavvur qilish mumkin. Istiqlol yillarida tarixiy va zamonaviy mavzuda romanlar, jahon tajribasidan o‘rgangan holda qissa va hikoyalar yozildi, yangi yo‘nalishlar hamda yosh adiblar paydo bo‘ldi. Sho‘ro davrida ijod erkinligi cheklanganidan, ilgari aytilmay qolgan mavzular endi yoritildi; Said Ahmad, Odil Yoqubov, Shukur Xolmirzayev kabi adiblar shunday asarlarni yozdi. Davr nasrida insoniy qadriyatlarni e’zozlash, milliy urf-odatlarni qadrlash, mashhur tarixiy shaxslar hayotini badiiy talqin etish yetakchi bo‘ldi; Ikkinchi jahon urushi, afg‘on urushi, inson va tabiat, hayvonlar timsoli orqali inson tabiatini ochish kabi mavzular ham yoritildi. Darslik yaxshi asar serqatlam ma’noli bo‘lishi va har zamon odamiga ta’sir qilishi kerakligini ta’kidlaydi.

Namunalar
Misol: ot haqidagi hikoya aslida ot haqida emas, balki inson xulqi haqida bo‘lishi mumkin – shuning uchun hayvonlar timsoli orqali yozilgan asarning maqsadi hamisha insondir.
Misol: yozuvchi nasr janrini tanlaganda, yirik hayotiy voqealarni ko‘rsatish uchun roman yoki epopeya, bitta lavha uchun hikoya mos keladi.
Sinfda faoliyat

Jadval tuzing: ustunlari – «mavzu», «dars matnidagi izoh», «o‘zingiz bilgan asar yoki yozuvchi». Kamida beshta mavzu kiriting.

Mashq
1
Darslik nasr haqida roman va qissalarning qanday imkoniyatini ta’kidlaydi?
2
Sho‘ro davrida ijod erkinligi cheklanganining istiqlol davri nasriga qanday ta’siri bo‘ldi?
3
Hayvonlar tili bilan yozilgan asarlarning asosiy maqsadi nima va nega?
4
Darslik yaxshi badiiy asar uchun qanday ikki sifatni talab qiladi?