Darslar 22–23 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
22
«Saddi Iskandariy» hikmatlari
Darslik: 1-qism, 149–151-betlar
Maqsad«Saddi Iskandariy» hikmatlarini mavzu bo‘yicha guruhlab, mazmunini o‘z hayotiga bog‘lash.
Yangi so‘zlar
himmat · high resolve, moral fortitudevatanparvarlik · patriotismhikmatli bayt · couplet of wisdomg‘urbat · life far from home, exile
Tushuntirish
Darslikda dostondan bir necha o‘nlab hikmatli baytlar berilgan va ularni mavzu bo‘yicha guruhlash mumkin. Vatan va el haqidagi baytlarda kishi oila va yurti uchun imkon qadar kurashishi, vatanni bir nafas ham tark etmaslik va g‘urbat mashaqqatidan saqlanish kerakligi aytiladi. Himmat haqidagi o‘rinlar insonning qadri puli bilan emas, ruhiy balandligi bilan o‘lchanishini bildiradi. Rostgo‘ylik, yolg‘onchi odamning so‘zi yig‘inda obro‘siz bo‘lishi, yomon odamlar bilan hamfikr bo‘lmaslik va birovga zulm qilgan o‘ziga ko‘proq zarar qilishi haqida hikmatlar bor. Boshqa baytlar odamlarning yaratilishda teng ekanini, lekin donish va tabiatda farq qilishini, safar va ilm olish insonni kamolotga yetkazishini, adolatli shoh davrida mamlakat obod bo‘lishini ta’kidlaydi.
Namunalar
Misol: Hamyonida bir chaqa bo‘lmasa ham, himmatli odam qashshoq sanalmaydi, degan bayt ma’nosiga ko‘ra, pulsiz, lekin yuksak maqsadli talaba boy hisoblanishi mumkin.
Misol: Zulm qilgan o‘ziga ko‘proq zarar qiladi degan hikmatni, boshqalarni xafa qilib obro‘sini yo‘qotgan odam hayotiy misolda tasdiqlaydi.
Sinfda faoliyat
Guruh ishi: o‘qituvchi bergan to‘rt mavzu (vatan, himmat, rostgo‘ylik, safar) bo‘yicha hikmatlarni jadvalga joylang va har biriga o‘z misolingizni yozing.
Mashq
1
Hikmatlarda vatan haqida nima deyiladi?
Vatanni tark etmaslik, el va oila uchun kurashish, g‘urbat mashaqqatidan saqlanish kerak.
2
Himmat tushunchasini o‘z so‘zlaringiz bilan ta’riflang.
Himmat – insonning yuksak maqsadi, matonati va ruhiy balandligi bo‘lib, uning qadrini boylik emas, ana shu belgilaydi.
3
«Zulm qilgan o‘ziga ko‘proq zarar qiladi» fikrini hozirgi hayotdan misol bilan tushuntiring.
Masalan, birovga yolg‘on tuhmat qilgan odam oxir-oqibat ishonchni yo‘qotadi va o‘z obro‘siga zarar yetkazadi.
4
Nima uchun safar haqidagi hikmat ilm va tajribaga bog‘lanadi?
Chunki safarda inson yangi yurt va odamlarni ko‘rib, dunyoqarashi kengayadi va tajriba orttiradi.