Darslar 30–31 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
30
Boborahim Mashrab
Darslik: 1-qism, 181–183-betlar
MaqsadBoborahim Mashrabning hayoti, ijodi va she’riyatining o‘ziga xosligini bilish.
Yangi so‘zlar
tasavvuf · Sufism, mystical thought in Islammurabba’ · quatrain-like poem of four-line stanzassahli mumtane · apparently simple yet inimitable stylemashrabxonlik · tradition of reading and singing Mashrab
Tushuntirish
Boborahim Mashrab (1640–1711) Namanganda bo‘zchi hunarmand oilasida tug‘ilgan; otasi erta vafot etgan, onasi Bibi Salima ip yigirib oilani boqqan. U maktab ta’limini olgan, Bozor Oxunddan din va falsafa tarixini hamda fors tilini o‘rgangan, so‘ng taxminan 1665-yillardan etti-sakkiz yil qashqarlik Hidoyatullo Ofoq Xoja huzurida tasavvuf yo‘lida tahsil ko‘rgan. Mashrab ikki tilda ijod qilgan, mulamma, mustazod, muxammas, musaddas, musabba’ kabi janrlarda yozgan, ammo shuhratini g‘azal va murabba’lari keltirgan. Asarlari «Devoni Mashrab» kabi nomlar ostida qo‘lyozma va toshbosma kitoblar orqali yetib kelgan, hayoti haqidagi ba’zi ma’lumotlarda haqiqat va to‘qima qorishgan. She’rlarida ishq asosiy, ammo ijtimoiy muammolar tanqidi ham katta o‘rin tutadi, tili sodda va jonli, maqol va xalqona iboralarga boy.
Namunalar
Misol: Mashrab misralari aruzga ham, barmoq vazniga ham mos kelishi (5+5 bo‘g‘in) uning she’rlari qo‘shiqqa oson aylanishiga sabab bo‘lgan.
Misol: Mashrab asarlari qo‘lyozma va toshbosma shaklida tarqalgani sababli ularning ayrim variantlari bir-biridan farq qilishi mumkin.
Sinfda faoliyat
Hayot yo‘li kartasi: Namangan – Qashqar bilan bog‘liq bosqichlarni va ijod janrlarini bir sahifali jadvalda ko‘rsating.
Mashq
1
Mashrab qayerda va qanday oilada tug‘ilgan?
Namanganda, bo‘zchi hunarmand oilasida.
2
Mashrab qaysi janrlarda ijod qilgan va nimasi bilan mashhur?
Mulamma, mustazod, muxammas, musaddas, musabba’; g‘azal va murabba’lari bilan.
3
Mashrab she’rlari nima uchun xalq orasida tez ommalashgan?
Tili sodda, jonli, maqol va iboralarga boy; ular oson yodlanib, hofizlar tomonidan kuylangan.
4
Mashrab asarlari tarixiy manba sifatida qanday ehtiyotkorlik talab qiladi?
Ular qo‘lyozma va toshbosma qissalar orqali yetib kelgani va hayoti haqidagi ma’lumotlarda to‘qimalar qorishgani uchun ularni tanqidiy o‘rganish kerak.