☰ Mundarija · Adabiyot

Yusuf Xos Hojib va «Qutadg‘u bilig»

Darslar 12–13 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
12

Yusuf Xos Hojib

Darslik: 1-qism, 70–71-betlar
MaqsadYusuf Xos Hojibning hayoti va «Qutadg‘u bilig» dostonining yaratilish tarixini bilish.
Yangi so‘zlar
hojib · court chamberlain (a high office)bayt · couplet, verse unitdostonning yaratilishi · creation of a poemQoraxoniylar · the Karakhanids
Tushuntirish

Yusuf Xos Hojib Bolasog‘un shahrida tug‘ilgan, keyinchalik Qashqarga ko‘chib borgan. Asarini u o‘sha yerda, ellik yoshdan oshgach, taxminan o‘n sakkiz oyda yozib tugatgan; muallif tugatilgan yilni hijriy 462-yil deb qayd etadi, bu milodiy 1069–1070-yillarga to‘g‘ri keladi. Doston 6600 dan ortiq baytdan iborat. Muallif uni Qoraxoniylar hukmdori Tavg‘ach Ulug‘ Bug‘roxonga taqdim etgan va mukofot sifatida «Xos Hojib» lavozimini olgan. Darslik «Qutadg‘u bilig»ni turkiy yozma adabiyotning birinchi yirik asari deb baholaydi.

Namunalar
Misol: «Xos Hojib» unvoni muallif nomining bir qismiga aylanib, doim u bilan birga tilga olinadi – bu mukofot asar qadrini ko‘rsatadi.
Misol: Asar 6600 dan ortiq baytdan iborat, ya’ni uni yozish uchun uzoq va jiddiy mehnat kerak bo‘lgan; 18 oy bu hajmga nisbatan qisqa muddat.
Sinfda faoliyat

Vaqt chizig‘i: Bolasog‘un – Qashqar – asarning yozilishi – hukmdorga taqdim etilishi – mukofot. Besh bosqichni daftaringizga tartib bilan yozing.

Mashq
1
Yusuf Xos Hojib qaysi shaharda tug‘ilgan va qayerga ko‘chgan?
2
Asar necha baytdan iborat va qancha vaqtda yozilgan?
3
Muallif asar uchun qanday mukofot olgan?
4
Nima uchun «Qutadg‘u bilig» turkiy adabiyot tarixida alohida o‘rin egallaydi?