☰ Mundarija · Adabiyot

Rabg‘uziyning bahor g‘azali

Darslar 18–19 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
18

«Kun hamalga kirdi...» g‘azali

Darslik: 1-qism, 113-bet
MaqsadRabg‘uziyning bahor g‘azalini o‘qib, mazmunini va tasvir vositalarini tushunish.
Yangi so‘zlar
hamal · Aries, the first month of the solar year (around March)navro‘z · Navruz, the new year of springzamharir · bitter coldjonlantirish · personification
Tushuntirish

«Kun hamalga kirdi…» g‘azali bahor kelishini vasf etadi: Quyosh hamal burjiga kirgach, olam navro‘zi keladi, qahraton qish o‘tadi va qor-muzdan asar qolmaydi. Keyingi baytlarda yer yuzi qayta tirilib bezanadi, bulutlar ko‘tarilganda bog‘lar gullaydi, tol daraxtlari shoxlarini qo‘y-qo‘zi o‘ynagandek silkitadi. Shoir bahor belgilarini lola, bulbul, turna, qo‘zi, oqqush, qarlug‘och, olmaxon, qunduz kabi obrazlar orqali sanaydi: osmonda qushlar, yerda hayvonlar jonlanadi. So‘nggi baytlarda bulbul va qumri qo‘shiqchi kabi tasvirlanib, maqta’da shoir o‘z ismini – Nosir Rabg‘uziy deb – tilga oladi. Asosiy badiiy vositalar – jonlantirish, sifatlash va o‘xshatish.

Namunalar
Misol: Tol shoxlari qo‘y-qo‘zi kabi o‘ynaydi – bu o‘xshatish va jonlantirishning birgalikdagi namunasi.
Misol: Qishning «zamharir» deb atalishi sifatlashdir: qahraton sovuq bir so‘z bilan beriladi.
Sinfda faoliyat

Rasm chizing: g‘azaldagi osmon va yer tasvirlarini ikki ustunga bo‘lib (qushlar – hayvonlar) chizing yoki ro‘yxat qiling.

Mashq
1
G‘azal qaysi fasl va bayramni tasvirlaydi?
2
Osmon va yer tasvirlari qanday qarama-qarshi qo‘yilgan?
3
«Tol shoxlari qo‘zi o‘ynagandek yeng silkitadi» tasviri qaysi san’at turlari?
4
Nima uchun shoir qishni «zamharir» deb, bahorni «olam navro‘zi» deb atagan?