Darslar 49–50 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
49
Mustaqillik davri o‘zbek she’riyati
Darslik: 2-qism, 88–90-betlar
MaqsadMustaqillik davri o‘zbek she’riyatining asosiy xususiyatlari va mavzularini bilish.
Yangi so‘zlar
istiqlol davri · period of independencemilliy o‘zlik · national identitylirik qahramon · lyric heroshe’riy shakl tajribalari · experiments with poetic form
Tushuntirish
Darslikka ko‘ra, istiqlol yillarida shoirlar uchun erkin ijodiy muhit paydo bo‘ldi va ular o‘z ichki dunyosini, olamga qarashini va his-tuyg‘ularini bor holicha ifodalay boshladi. Bu davr she’riyatida inson erkini qadrlash, Vatan baxti va kelajagi, milliy o‘zlikni anglash hamda milliy qadriyatlarni e’zozlash kabi mavzular yetakchilik qiladi. Vatan mavzusi eng doimiy mavzulardan biri bo‘lib, uni har bir shoir o‘zicha, hatto «Vatan» so‘zini ishlatmasdan ham ifodalashi mumkin; ko‘pincha lirik qahramonning ichki dunyosi Vatan timsoliga aylanadi. She’riyat mazmunan yangilanib bormoqda, shu bilan birga turli she’riy shakllarda tajribalar ham o‘tkazildi. Darslik ta’sirchan she’r uchun iste’dod bilan birga sog‘lom adabiy muhit ham zarurligini ta’kidlaydi.
Namunalar
Misol: shoir «Vatan» so‘zini bir marta ham yozmasdan, qishlog‘i, bobosining chayla uyi va nonning hidini tasvirlab Vatanga mehrini ifodalashi mumkin.
Misol: «istiqlol davri» iborasi imtihonda 1991-yildan keyingi adabiyotni bildiradi, shuning uchun bu davr shoirlarini xronologik jihatdan avvalgi davrlardan ajrata bilish kerak.
Sinfda faoliyat
Mavzular xaritasi: dars matniga tayanib, davr she’riyatining kamida to‘rtta mavzusini yozing va har biri uchun o‘zingiz bilgan bitta she’r yoki shoir nomini yonma-yon qo‘ying.
Mashq
1
Darslikka ko‘ra, istiqlol yillarida shoirlar uchun qanday yangi imkoniyat paydo bo‘ldi?
Erkin ijodiy muhit: ular o‘z dunyosi va his-tuyg‘ularini bor holicha ifoda qila boshladi.
2
Davr she’riyatining yetakchi mavzularidan to‘rttasini sanang.
Inson erkini qadrlash, Vatan baxti va kelajagi, milliy o‘zlikni anglash, milliy qadriyatlarni e’zozlash.
3
Shoir «Vatan» so‘zini ishlatmasdan ham Vatan haqida yozishi mumkinligini qanday izohlaysiz?
Vatan boshqa obrazlar – qishloq, tabiat, ona, xalq – orqali ifodalanadi; lirik qahramon dunyosi Vatan timsoliga aylanadi.
4
Nega ta’sirchan she’r yaratish uchun faqat iste’dodning o‘zi yetarli emas, deydi darslik?
Iste’dodni ko‘rsatish uchun sog‘lom adabiy muhit ham kerak.