Darslar 36–37 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
36
Abdurauf Fitrat
Darslik: 2-qism, 3-bet
MaqsadAbdurauf Fitratning hayoti, faoliyati va ilmiy-ijodiy merosi haqida tasavvur hosil qilish.
Abdurauf Fitrat (1886–1938) 1886-yilda Buxoroda tug‘ilgan; eski maktab va Mirarab madrasasida o‘qigach, XX asr boshlarida Istanbulda tahsil olgan va u yerda «Munozara», «Hind sayyohi bayonoti» nasriy asarlari hamda «Sayha» she’riy to‘plamini nashr ettirgan. 1917-yil aprelidan 1918-yil martigacha Samarqandda chiqqan «Hurriyat» gazetasini boshqargan, 1921-yildan Buxoroda ishlab, 70 nafar iqtidorli turkistonlik yoshning Germaniyaga o‘qishga yuborilishiga tashabbus ko‘rsatgan. 1923–1924-yillarda Moskva va Leningradda Sharq tillari institutida dars bergan, «Abulfayzxon», «Bedil», «Qiyomat», «Shaytonning tangriga isyoni» asarlarini yozgan. U «Adabiyot qoidalari» darsligi, «Sarf» va «Nahv» kitoblari hamda «Shashmaqom», «O‘zbek klassik musiqasi va uning tarixi» kabi tadqiqotlar muallifi. 1937-yilda asossiz ayblov bilan qamoqqa olinib, 1938-yilda qatag‘on qurboni bo‘lgan; mustaqillik davrida ijodi keng ommaga qayta yetkazildi.
Namunalar
Misol: Fitratning 70 nafar yoshni Germaniyaga yuborishga tashabbus qilishi uning ta’limni milliy taraqqiyot kaliti deb bilganini ko‘rsatadi.
Misol: U ham yozuvchi, ham tilshunos, ham musiqashunos bo‘lgani uchun uni ko‘p qirrali olim deb ataydilar.
Sinfda faoliyat
Qirralari jadvali: Fitratning uch sohasi (adabiyot, tilshunoslik, musiqashunoslik) bo‘yicha asarlarini yozib chiqing.
Mashq
1
Fitrat qachon va qayerda tug‘ilgan?
1886-yilda Buxoroda.
2
Fitrat qaysi gazetaga muharrirlik qilgan?
Samarqandda chiqqan «Hurriyat» gazetasiga (1917-yil aprel – 1918-yil mart).
3
Fitratning tilshunoslik va musiqashunoslik sohasidagi ishlarini ayting.
«Sarf», «Nahv» va «Shashmaqom», «O‘zbek klassik musiqasi va uning tarixi», «Sharq musiqasi».
4
Nima uchun Fitrat ijodining mustaqillik davrida qayta ommalashgani muhim?
Chunki qatag‘on tufayli uning asarlari uzoq yillar o‘quvchiga yetmay qolgan; endi ular adabiy merosning ajralmas qismi sifatida o‘rganiladi.