☰ Mundarija · Adabiyot

Navoiy shaxsiyati va «Saddi Iskandariy» boblari

Darslar 20–21 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 11-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2018
20

Alisher Navoiy. «Makorim ul-axloq»dan parchalar

Darslik: 1-qism, 117–122-betlar
MaqsadAlisher Navoiy shaxsiyatini Xondamirning «Makorim ul-axloq» asaridagi parchalar orqali tushunish.
Yangi so‘zlar
tazkira-yozuvchi tarixchi · chronicler (historian-biographer)madrasa · madrasa (higher religious-secular school)muqobil · counterpart, answerhikoyat · anecdote, short tale
Tushuntirish

Alisher Navoiy (1441–1501) hayoti haqida Xondamir (1473/76–1534) tarixchi va adib «Makorim ul-axloq» (1501) asarini yozgan; kitob debocha, muqaddima, o‘n maqsad, xotima va Navoiyning vafoti haqidagi bobdan iborat. Parchalarda Navoiyning bolalikdan so‘zi hayratga solgani, yoshligida Hirotda ko‘p kitob o‘qib ilm olgani, madrasa va xonaqohlar qurdirgani, she’riyatning barcha turlarida mahorat egasi bo‘lgani aytiladi. Mavlono Lutfiy (1366–1465) uning bir g‘azalini eshitib, o‘z minglab baytlarini shu g‘azalga almashtirishga tayyor ekanini aytgan. Asarda Navoiyning Nizomiy «Panj ganj»iga muqobil yozilgan turkiy «Xamsa»si ham eslanadi. Ikki hikoyat uning rahmdilligi va saxiyligini ko‘rsatadi: chumolini uyasiga olib borib qo‘yishi va Sabzavordagi g‘allasini shahzoda foydasiga hadya qilishi.

Namunalar
Misol: Navoiy namozdan so‘ng shoshib chiqib chumolini uyasi yoniga qo‘yib yuborishi unga rahmdillik xislatini ko‘rsatadi: kichik jonzotga ham zarar yetmasligiga e’tibor.
Misol: Sabzavorda g‘allasini shahzodaga to‘liq hadya qilishi saxovat va yosh shahzodaga mehr ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Portret: Xondamir tasvirlagan Navoiy xislatlarini (bilimga chanqoqlik, rahmdillik, saxovat, ijodiy qudrat) to‘rt qutbli sxemada joylashtiring va har biriga bittadan dalil yozing.

Mashq
1
«Makorim ul-axloq»ni kim, qachon yozgan?
2
Navoiy yoshligida ilm olish uchun qaysi shaharda ko‘p vaqt o‘tkazgan?
3
Lutfiyning Navoiy g‘azaliga bahosi nimani ko‘rsatadi?
4
Nima uchun chumoli hikoyati Navoiy xarakterini ochib beradi?