Marsiya haqida tushuncha
Darslik ta’rifiga ko‘ra, marsiya – kimningdir vafoti sabab tug‘ilgan alam va hasratni izhor etuvchi lirik she’r yoki qo‘shiq. Bunday she’rlar ko‘pincha xalq tarixida chuqur iz qoldirgan shaxslar xotirasiga atab yaratiladi; Alp Er To‘nga haqidagi marsiya ham xalq og‘zaki ijodida tug‘ilgan va bu janrning saqlanib qolgan eng qadimgi namunalari sirasiga kiradi. Keyingi davrlarda shoirlar marsiyani g‘azal, qasida, muxammas, musaddas, tarjiband va tarkibband shakllarida ham yozganlar. Mumtoz marsiyalarning aksariyati aruzda, Alp Er To‘nga marsiyasi esa barmoqda va murabba’ shaklida: bandlari to‘rt misrali, qofiyasi asosan a-a-a-b, har misra yetti bo‘g‘in, turoqlari 4+3. Janr xalqning qahramonga ehtiromini va judolik og‘rig‘ini ifoda etadi.
| Marsiya | Xususiyat |
|---|---|
| Alp Er To‘nga marsiyasi | barmoq, murabba’, 7 bo‘g‘in, turoq 4+3 |
| mumtoz marsiyalar | aksariyati aruzda |
O‘quvchi notanish adabiy matnni o‘qishdan oldin uning turini aniqlab, undan nimani kutishni bilib oldi. Matn tushunarliroq bo‘ldi.
Kitob sotuvchilar, tanqidchilar va ko‘rgazma tashkilotchilari asarni turiga qarab saralaydi va tavsiya qiladi.
Bugun o‘qigan yoki eshitgan bir matn qaysi turga yaqinligini aniqlang va nega shunday deganingizni bir gapda yozing.
Guruhlarda: bir marsiya ssenariysi tuzing — kimga bag‘ishlanadi, qaysi shaklda (murabba’, g‘azal) yoziladi, qanday qayg‘u belgilari bo‘ladi.