ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Ot: takrorlash va kelishik ma’nolari

Darslar 11–12 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
12

§ 12. Otlarning kelishik shakllari ma’nolari

Darslik: 30–32-betlar
MaqsadOtning kelishik shakllari va old ko‘makchilar bildiradigan asosiy ma’nolarni farqlash va gapda to‘g‘ri qo‘llash.
Yangi so‘zlar
падеж (kelishik) · падеж (case)предлог (old ko‘makchi) · предлог (preposition)дополнение (to‘ldiruvchi) · дополнение (object)обстоятельство (hol) · обстоятельство (adverbial)
Tushuntirish

Har bir kelishik shakli bir nechta ma’noga ega. Ismlar kelishigi ega bo‘ladi: «Весна пришла». Qaratqich kelishigi yo‘qlik («нет билета»), qarashlilik («ручка друга»), miqdor («килограмм яблок»), sabab («из-за дождя») va maqsad («для школы»)ni bildiradi. Jo‘nalish kelishigi shaxsga yo‘nalishni («дать другу»), holatni («мне холодно») ifodalaydi. Tushum kelishigi to‘g‘ridan-to‘g‘ri to‘ldiruvchi («читаю книгу»), yo‘nalish («в город») va muddat («на неделю») ma’nosiga ega. Ish-harakat kelishigi («творительный») vosita («писать ручкой»), makon («над столом»), payt («утром»), majhul gapda bajaruvchi («написано автором»)ni bildiradi. O‘rin-payt kelishigi faqat predlog bilan keladi va joy («в Самарканде»), mavzu («о книге»), payt («в июне»)ni bildiradi.

kelishikma’nomisol
jo‘nalishadresatпоказать другу
vositaliqurolрубить топором
vositalio‘xshatishлететь стрелой
o‘rinmavzuрассказ о море
tushumyo‘nalishидти в лес
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Muzeyga yo‘l so‘ragan rus tilida gapiradigan mehmonga o‘quvchi «Идите до перекрёстка, потом к музею» deb tushuntirdi. «До» dan keyin qaratqich, «к» dan keyin jo‘nalish kelishigi keldi, shuning uchun ko‘rsatma aniq bo‘ldi. Mehmon yo‘lni topdi.

Kim ishlatadi

Gidlar, haydovchilar va tarjimonlar yo‘nalishni kelishiklar bilan aniq tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz biladigan joylar va mavzular haqida «в», «на» va «о» predloglari bilan rus tilida uchta qisqa birikma yozing va har bir otning kelishigini ayting.

Namunalar
«Вода из реки» (kelib chiqish joyi, qaratqich kelishigi), «книга для брата» (maqsad, qaratqich kelishigi), «жить без заботы» (yo‘qlik, qaratqich kelishigi).
«Мы говорили о поездке» – mavzu (o‘rin-payt). «Он вернулся ночью» – payt (ish-harakat kelishigi).
Sinfda faoliyat

«Kelishik detektivi». Gap o‘qiladi; guruh ajratilgan so‘zning kelishigi va ma’nosini topadi.

Mashq
1
«Нет билета», «ручка друга», «килограмм яблок» birikmalarida qaratqich kelishigining ma’nosini ayting.
2
«Писать ручкой» birikmasida kelishik va ma’noni ayting.
3
«Живу в Самарканде» – qaysi kelishik?
4
Nima uchun «читаю книгу»da tushum kelishigi, «думаю о книге»da esa o‘rin-payt kelishigi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBakteriya va Yer massasiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →