§ 32. Undov so‘zlar va tovushga taqlid so‘zlar
Undov so‘zlar o‘zgarmaydi; ular mustaqil so‘z turkumlariga ham, yordamchi so‘zlarga ham kirmaydi. Gapda ular vergul yoki undov belgisi bilan ajratiladi: «Ого, сколько снега выпало!». Bitta undov turli hislarni ifodalashi mumkin: «эх» afsusni ham, zavqni ham bildiradi — ma’noni ohang va vaziyat ko‘rsatadi. Vazifasiga ko‘ra uch guruh bor: his-tuyg‘u undovlari («ого, эх, фу, ура»), nutq odobi so‘zlari («извините, пожалуйста, всего доброго») va buyruq undovlari («эй, марш, цыц, ау»). Tovushga taqlid so‘zlar odam, hayvon va narsalar tovushini takrorlaydi: «гав, кря-кря, тик-так, бах, шлёп». Ular ham gap bo‘lagi bo‘lmaydi; ulardan fe’llar yasalishi mumkin: «крякать», «тикать».
| his-tuyg‘u | undov so‘z |
|---|---|
| hayrat | ого, ух ты |
| tahsin | браво |
| afsus | ах, ну вот |
Rus tilidagi multfilmda qahramon sovuqdan «Брр, как холодно!» deb aytdi. Undov so‘z tuyg‘uni bir zumda ko‘rsatdi va vergul bilan ajratildi. Tarjimon uni matnga mos tarjima qildi.
Multfilm mualliflari, aktyorlar va tarjimonlar undov so‘zlar bilan his-tuyg‘uni jonli ifodalaydi.
Uch lahza (kuchli shovqin, yaxshi xabar, kulgili latifa) uchun rus tilida undov so‘zli uchta qisqa gap yozing va tinish belgilarini to‘g‘ri qo‘ying.
| tovush | taqlid so‘z |
|---|---|
| qarg‘a | кар-кар |
| kakku | ку-ку |
| xo‘roz | кукареку |
| cho‘chqa | хрю-хрю |
«Hislar teatri». O‘quvchi «эх» yoki «ой»ni turli his bilan aytadi; sinf qaysi ma’noda ekanini topadi.