☰ Mundarija · Rus tili

A. S. Pushkin

Darslar 33–34 · 2 ta dars · S. Yu. Islambekova, Yu. Yu. Musurmanova, Z. X. Abdurayimova, L. N. Tagiyeva. Русский язык, 10-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan o‘rta, o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalari uchun darslik), 1-nashr. «DAVR NASHRIYOTI», Toshkent, 2017
33

A. S. Pushkin lirikasida shoir va she’riyat mavzusi

Darslik: 110–114-betlar
MaqsadPushkin lirikasida shoir va she’riyat mavzusini, «Я памятник себе воздвиг…» she’rining g‘oyasini va «Я вас любил» she’rining mavzusini tushunish; eskirgan so‘zlarni izohlash.
Yangi so‘zlar
тема (mavzu) · тема (theme)идея (g‘oya) · идея (idea)архаизм (eskirgan so‘z) · архаизм (archaism)лирический герой (lirik qahramon) · лирический герой (lyrical hero)
Tushuntirish

A. S. Pushkin (1799–1837) — yangi rus adabiy tilining asoschisi. Uning «Я памятник себе воздвиг нерукотворный…» she’ri 1836-yilda yozilgan va shoir hamda she’riyat mavzusiga bag‘ishlangan: shoir o‘z ijodini «qo‘l bilan yaratilmagan haykal»ga o‘xshatadi, u Aleksandriya ustunidan ham baland, deydi. Uning fikricha, shoir butunlay o‘lmaydi: xalq uni yaxshi tuyg‘ularni uyg‘otgani, ozodlikni ulug‘lagani va mazlumlarga rahm-shafqat chaqirgani uchun sevadi. Tantanali uslub eskirgan so‘zlar bilan ta’minlangan: «пиит» (shoir), «доколь» (to ... ekan), «сущий» (mavjud), «венец» (mukofot), «приемли» (qabul qil). «Я вас любил» (1829) esa mavzusi bo‘yicha boshqacha: shoir javobsiz ishqni samimiy, tortinchoq va fidokorona tarzda eslaydi va sevgilisiga boshqa kishi bilan baxt tilaydi.

Namunalar
Mini-matn: «Пушкин считал, что его настоящий памятник — стихи. Они живут в народе, поэтому память о поэте не зарастёт травой, как забытая тропа». (Pushkin she’rlarini o‘z haykali deb bilgan; ular xalq orasida yashaydi.)
Eskirgan so‘zni almashtirish: «доколь жив будет хоть один пиит» → «пока жив хотя бы один поэт».
Sinfda faoliyat

«Haykal loyihasi». Guruhlar o‘zlari uchun «нерукотворный памятник» nima bo‘lishi mumkinligini yozadi (kitob, yaxshi ish, loyiha) va 2 gap bilan izohlaydi.

Mashq
1
«Я памятник себе воздвиг…» she’ri qaysi yili yozilgan va qaysi mavzuga bag‘ishlangan?
2
Eskirgan so‘zlarni zamonaviy so‘zlar bilan almashtiring: «пиит, доколь, сущий».
3
«Я вас любил» she’ridagi lirik qahramonning tuyg‘usini bir gapda ifodalang.
4
Nima uchun Pushkin haykalni «qo‘l bilan yaratilmagan» deydi?